Το χρονικό των τεσσάρων πρώτων ημερών της ανταρσίας των ναυτών του ομώνυμου θωρηκτού στην Οδησσό, το 1905, την εποχή του Ρωσο-ιαπωνικού Πολέμου.

Σκηνοθεσία:

Sergei M. Eisenstein

Κύριοι Ρόλοι:

Aleksandr Antonov … Grigory Vakulinchuk

Vladimir Barsky … διοικητής Golikov

Grigori Aleksandrov … πλωτάρχης Giliarovsky

Κεντρικό Επιτελείο:

Σενάριο: Nina Agadzhanova, Sergei M. Eisenstein, Grigoriy Aleksandrov

Παραγωγή: Yakov Bliokh

Μουσική: Edmund Meisel

Φωτογραφία: Eduard Tisse

Μοντάζ: Sergei M. Eisenstein

Σκηνικά: Vasiliy Rakhals

 

  • Κυριότερη Προβολή στην Ελλάδα: Διανομή στις αίθουσες.
  • Παγκόσμια Κριτική Αποδοχή (Μ.Ο.): Πολύ θετική.

Τίτλοι

Αυθεντικός Τίτλος: Bronenosets Potemkin

Ελληνικός Τίτλος: Το Θωρηκτό Ποτέμκιν

Διεθνής Τίτλος: Battleship Potemkin

Εναλλακτικός Ελλ. Τίτλος: Ποτέμκιν

Παραλειπόμενα

  • Μια ιστορική στιγμή για τον ρωσικό και τον παγκόσμιο κινηματογράφο. Η σκηνή των σκαλοπατιών της Οδησσού παραμένει ένα θαύμα τεχνικής μοντάζ και σκηνοθεσίας, κι έχει αναπαραχθεί πολλάκις. Μάλιστα, αρχικά η σκηνή δεν βρίσκονταν στο σενάριο, αλλά ο Eisenstein την προσάρμοσε.
  • Η ταινία μάχονταν στα ταμεία της Σοβιετικής Ένωσης με τον Ρομπέν των Δασών, μια αμερικανική ταινία με τον Douglas Fairbanks. Οι αρχές έλπιζαν σε επικράτηση του Ποτέμκιν, κυρίως για να εδραιωθεί ο ντόπιος κινηματογράφος στη μετά-επαναστατική Ρωσία. Καθόλου τυχαία, ο Λένιν είχε ονομάσει την τέχνη αυτή ως τη σημαντικότερη για τον κομουνισμό. Εντέλει, επικράτησε ο Ρομπέν, αλλά με βραχεία κεφαλή.
  • Στην αρχική κόπια υπήρχε ένα κείμενο του Λέον Τρότσκι. Το 1934 και ενώ ο Τρότσκι θεωρούνταν πλέον εχθρός της ΕΣΣΔ, το κείμενο αντικαταστάθηκε με ένα του Λένιν. Το 2004 έγινε η αποκατάσταση της αρχικής εκδοχής.
  • Ο Sergei Eisenstein επηρεάστηκε από ένα γαλλικό ντοκιουντράμα του 1905, από τον Lucien Nonquet. Ήταν μονάχα 4 λεπτά, αλλά από αυτά εμπνεύστηκε τη σκηνή της Οδησσού.
  • Ο Charlie Chaplin επέμενε πως αυτή ήταν η αγαπημένη του ταινία.

Μουσικά Παραλειπόμενα

  • Για να διατηρηθεί η σημασία του ως ταινίας προπαγάνδας ανά τις γενεές, ο Eisenstein ευελπιστούσε ότι ένα νέο μουσικό θέμα θα γράφονταν για το φιλμ ανά 20 έτη.
  • Το αρχικό θέμα ήταν του Edmund Meisel, ενώ κατά την 25η επέτειο της ταινίας, γράφτηκε ένα νέο από τον Nikolai Kryukov. Το 1985, συνέθεσε ένα πιανιστικό σόλο ο Chris Jarrett, και την επόμενη χρονιά ήρθε η σειρά της ηλεκτρονικής μουσικής με τον Eric Allaman. Παρόλα αυτά, υπάρχουν διάφορες εκδοχές που συνοδεύουν σε κάθε χώρα το φιλμ στις Home Cinema κυκλοφορίες του.

Εξωτερικοί Σύνδεσμοι

Κριτικός: Πάρις Μνηματίδης

Έκδοση Κειμένου: 15/4/2017

Δεν είναι εύκολο να γράψει κανείς ένα κείμενο για ένα φιλμ με τέτοιο εκτόπισμα κι επιδραστικότητα, που εξακολουθεί να συγκλονίζει ύστερα από σχεδόν έναν αιώνα ύπαρξης. Η ιστορία περιστρέφεται γύρω από τα αληθινά γεγονότα της ανταρσίας στο θωρηκτό πλοίο του τίτλου τον Ιούνιο του 1905 κι ενώ είχε ξεσπάσει εντός της Ρωσίας η Επανάσταση εκείνης της χρονιάς. Τότε μια ομάδα ναυτών διαμαρτυρήθηκε για την ποιότητα του κρέατος που τους σερβιρόταν, προκαλώντας έτσι τη σφοδρή αντίδραση των ανωτέρων τους και πυροδοτώντας την εξέγερση που θα ακολουθούσε.

Για τέτοιες περιπτώσεις έργων, κάποιος δεν μπορεί να κάνει κάτι παραπάνω παρά να παραθέσει με τη σειρά τα πολλά και θαυμαστά στοιχεία που παρελαύνουν στην οθόνη. Πώς να λησμονήσει κανείς τις εικόνες που συλλαμβάνει ο φακός του κινηματογραφιστή Eduard Tisse, στον οποίο χρωστάει το «Θωρηκτό Ποτέμκιν» την απαράμιλλη εικαστική του αρτιότητα και να προσπεράσει τον αξέχαστο τρόπο κίνησης της κάμερας στη σεκάνς στα σκαλιά της Οδησσού, για την οποία έχει χυθεί τόσο μελάνι διαχρονικά κι έχει αποτελέσει σημείο αναφοράς με πολλούς τρόπους; Πώς να αγνοήσει τους κοφτερούς συμβολισμούς των εικόνων, όπως αυτές των σκουληκιών επάνω στο κρέας ως η κατάχρηση της κατοχής θέσης εξουσίας, της απεικόνισης του ιερέα ως δαίμονα, των ναυτών που κινηματογραφούνται κοιμισμένοι στην αρχή μην έχοντας αφυπνιστεί ακόμη από τα ιδανικά της επανάστασης, των απειλητικών σκιών των μελών του Λευκού Στρατού πάνω από αυτή της μητέρας ως η αδυσώπητη κρατική καταστολή εναντίον του ατόμου μεταξύ άλλων; Πώς να αφήσει κάποιον αδιάφορο η επιμέλεια στη σύνθεση των κάδρων, είτε η εστίαση είναι στο συλλογικό, στο πλήθος, που άλλωστε είναι και η νοοτροπία του Eisenstein στο αριστούργημά του αυτό, είτε στο ατομικό και αφορά ένα πρόσωπο, ένα αντικείμενο, μια λεπτομέρεια; H αρχή που ακολουθείται κατά γράμμα όσον αφορά το πνεύμα της ταινίας είναι η συλλογικότητα ως πρωταγωνιστής. Ακόμη κι όταν ο φακός επικεντρώνεται στην επιρροή μιας προσωπικότητας, ενός ατόμου, που είναι ο ναύτης Vakulinchuk, γρήγορα αυτό που εκπροσωπεί εξαπλώνεται και γίνεται υπόθεση των πολλών που ξεσηκώνονται με αφορμή τη δική του τόλμη να κάνει την αρχή και να ηγηθεί ενός αγώνα.

Στο «Θωρηκτό Ποτέμκιν», έργο που αντανακλά πλήρως τις ιδεολογικές πεποιθήσεις της Οκτωβριανής Επανάστασης, αλλά και κάθε πάλης ενάντια σε απολυταρχικά καθεστώτα και διακατέχεται από ένα πνεύμα αμφισβήτησης που πάει μακρύτερα ακόμη κι από τον ευρύ συμβολισμό που κουβαλά η κόκκινη σημαία επάνω στο πλοίο, η ατομικότητα εξαλείφεται για να αναβαθμιστεί σε κάτι μεγαλύτερο και σημαντικότερο, σε κάτι που μπορεί να γυρίσει τον τροχό και να ξαναγράψει την Ιστορία, στη λαοθάλασσα. Ακόμη και σήμερα, οι σκηνές με τους χιλιάδες κομπάρσους να ξεχύνονται στον δρόμο σαν ορμητικό ποτάμι που παρασέρνει στο διάβα του τις κοινωνικές νόρμες της εποχής για να φέρει την αλλαγή κουβαλούν μια μοναδική δύναμη που δεν μπορούν να αντικαταστήσουν εκατό σκηνές με ψηφιακά σχεδιασμένα πλήθη.

Δεν νοείται κριτική στο συγκεκριμένο φιλμ χωρίς να γίνει αναφορά στη σοβιετική θεωρία του μοντάζ που υπηρέτησε ο δημιουργός της και του οποίου οι πέντε κατηγορίες αλληλουχίας πλάνων (μετρική, ρυθμική, τονική, υπερτονική και διανοητική) βρίσκονται διάσπαρτες στο μνημειώδες αυτό έργο. Ειδικά σχετικά με το διανοητικό μοντάζ, που αφορά τη σύνθεση νοήματος μέσα από τη διαδοχή εικόνων, αξέχαστη μένει μια εξαιρετικά σύντομη αλλά καίρια σκηνή, αυτή του μαρμάρινου λιονταριού που σαν να ξυπνάει και να αφουγκράζεται τους νέους καιρούς που έρχονται. Το ρυθμικό μοντάζ πάλι διατρέχει ολόκληρα κομμάτια του έργου, με πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα τις εργασίες των ναυτών επάνω στο θωρηκτό και την πορεία προς μια υποτιθέμενη κορύφωση μέσω σύγκρουσης προς το τέλος, όταν το πλοίο ξεκινάει να εναντιωθεί στον στόλο που καταφτάνει. Αυτό που κατατάσσει το τελικό αποτέλεσμα στο βάθρο των πολύ σπουδαίων δημιουργιών του παγκόσμιου στερεώματος είναι το συναίσθημα που καταφέρνει να προκαλέσει μέσω του τονικού μοντάζ, ειδικά στην προαναφερόμενη σκηνή στα σκαλιά της Οδησσού που η μία βίαιη κι έντονη εικόνα διαδέχεται την άλλη προκαλώντας συγκίνηση και θυμό σε βαθμό που καθιστά το μυθοπλαστικό αυτό γεγονός τόσο εντυπωμένο στη μνήμη, που ακόμη και σήμερα θεωρείται από κάποιους ως κομμάτι της Ιστορίας. Με μία λέξη: αξεπέραστο.

Βαθμολογία:


Γκαλερι φωτογραφιων

14 φωτογραφίες

Μοιραστειτε ενα σχολιο

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.