Έμφυτο Ελάττωμα

Κριτικός: Φίλιππος Χατζίκος

Έκδοση Κειμένου: 26/2/2015

Όταν μπαίνεις στη σκοτεινή αίθουσα για να δεις μια ταινία του Paul Thomas Anderson, έχεις κάποια προαπαιτούμενα. Παρέλαση διάσημων σε ρόλους που δεν τους περίμενες, υπέροχη μουσική και αξιομνημόνευτοι χαρακτήρες. Τα στοιχεία αυτά όχι μόνο δεν λείπουν από το Έμφυτο Ελάττωμα, αλλά υπάρχουν σε αφθονία.

Ο ιδιοφυής Αμερικανός, θέλοντας για μία ακόμη φορά να μετατρέψει τον εγκέφαλό μας σε πουρέ πατάτας, μας μεταφέρει στην Καλιφόρνια της ψυχεδελικής εποχής του 1970. Η κάμερά του ακολουθεί τον Larry «Doc» Sportello (Joaquin Phoenix), έναν χίπη ιδιωτικό ντετέκτιβ που η γεμάτη ναρκωτικά καθημερινότητά του ταράζεται από την απρόσμενη επίσκεψη μιας πρώην ερωμένης του. Η τολμηρή κορασίδα, που ακούει στο όνομα Shasta Fay Hepworth (Katherine Waterston), του ζητάει κάτι που αναμφιβόλως θα τον φέρει σε άβολη θέση: τη βοήθεια του για να αποτρέψει το σχέδιο της γυναίκας του τωρινού εραστή της, ο οποίος τυγχάνει δισεκατομμυριούχος μεσίτης, να τον κλείσει σε ψυχιατρική κλινική. Όταν, όμως, εκτός του μεσίτη, εξαφανίζεται και η Shasta, τα πράγματα μπαίνουν σε ιδιαιτέρως αλλόκοτη τροχιά, καθώς εμπλέκονται ένας βαθύτατα καταπιεσμένος και εμμονικός αστυνομικός (Josh Brolin), μια εγωπαθής βοηθός εισαγγελέα (Reese Witherspoon), ένας μαύρος συμμορίτης (Michael K. Williams) ο οποίος έκανε μπίζνες εντός της φυλακής με έναν νεοναζί, και μια σειρά άλλων ιδιόρρυθμων προσωπικοτήτων που με κάποιον παρανοϊκό τρόπο συνδέονται με τη βασική ιστορία και προκαλούν ουκ ολίγες στιγμές γέλιου.

Η προσπάθεια να ακολουθήσει κανείς τη βασική ιστορία είναι μάταιη. Η πλοκή είναι σκοπίμως πολυδαίδαλη και χαοτική ώστε να φέρνει τον θεατή σε κατάσταση νάρκωσης, μια και στόχος της ταινίας είναι να μοιάζει με παραίσθηση ενός εξαρτημένου από ναρκωτικά ατόμου. Η φωνή της αφηγήτριας διευκολύνει ελαφρώς τα πράγματα, εξηγώντας καίρια σημεία της σκέψης του πρωταγωνιστή, αν και σε κάποιες φορές καθίσταται κάπως επιτηδευμένη. Αυτό όμως που προσφέρει η ταινία στον θεατή είναι η ευκαιρία να χαθεί μέσα στην αλλοφροσύνη των 1970 χωρίς να πάρει LSD και να γίνει για λίγο κοινωνός του χάους που κυριάρχησε στην αυτοαποκαλούμενη Γη των Ευκαιριών. Ναρκωτικά, ψευδαίσθηση απόλυτης ελευθερίας και ισοπεδωτική αποπολιτικοποίηση των πολιτών, οι οποίοι δίνουν περισσότερο την αίσθηση αγέλης παρά κοινωνίας. Είναι γνωστό ότι ο Paul Thomas Anderson είναι μάστορας στην αναπαράσταση εποχής, γιατί ενδιαφέρεται περισσότερο να μεταδώσει το κλίμα παρά να φτιάξει ένα ακριβές αλλά άψυχο αντίγραφο. Παρόλο που εν προκειμένω η πολιτική κριτική είναι λιγότερο εμφανής συγκριτικά με προγενέστερα έργα του και ίσως δεν κατέχει την πρωτεύουσα θέση, είναι εξίσου δηκτική.

Στη βάση της, η ταινία είναι μια κοενικής αισθητικής παρωδία φιλμ νουάρ εμπλουτισμένη με εξαιρετικά πρωτότυπες ιδέες από σκηνοθετικής σκοπιάς, που καταφέρνουν να της δώσουν το επιθυμητό ονειρικό προφίλ. Ο ρυθμός είναι αργός, με αποτέλεσμα να κουράζει σε κάποια σημεία, αν και είναι αμφίβολο το κατά πόσο θα ταίριαζε μια πιο περιπετειώδης δομή. Η χρήση της μουσικής είναι εντυπωσιακά εύστοχη, καθώς τόσο οι μελωδίες του Jonny Greenwood, όσο και το ελαφρύ ροκ πλαισιώνουν κάθε σκηνή με τον καταλληλότερο τρόπο και υποβάλλουν τον θεατή, χωρίς να τον εξαναγκάζουν να αισθανθεί κάτι που δεν πηγάζει αυθεντικά από μέσα του.

Σε επίπεδο ερμηνειών, ο Joaquin Phoenix ως απολαυστικά δυσλειτουργικός ντετέκτιβ είναι για μία ακόμα φορά εξαιρετικός. Ανταποκρίνεται στις κωμικές απαιτήσεις του ρόλου, πετυχαίνει με ακρίβεια την απαιτούμενη αμηχανία μπροστά σε διλήμματα κι αναπάντεχες εξελίξεις της ιστορίας και, όπως ήταν αναμενόμενο, πείθει απολύτως ως χίπης. Οι πάμπολλοι δεύτεροι ρόλοι παραμένουν στατικοί και κάπως grotesque, αλλά όχι πληκτικοί, βοηθώντας έτσι την ανάπτυξη του πρωταγωνιστή. Ξεχωρίζει ο Josh Brolin ως ο αστυνομικός που συγκροτεί ένα έξυπνο αντιθετικό ζεύγος με τον Doc, χωρίς βέβαια να χρειάζεται να ξεφύγει από την επαναλαμβανόμενη μανιέρα του. Σπουδαία απόδοση του χαρακτήρα της επιτυγχάνει η Katherine Waterston, η οποία ώρες-ώρες θαρρείς πως σε κοιτάει μέσα από το πανί, ενώ η Reese Witherspoon αποδεικνύει για μία ακόμα φορά τη σπάνια χημεία που διαθέτει με τον προ δεκαετίας συμπρωταγωνιστή της στο Walk the Line.

Συμπερασματικά, η ταινία είναι ένα acid-trip και ως τέτοιο πρέπει να αντιμετωπιστεί. Δεν πρόκειται να απογοητεύσει τους φανατικούς του σκηνοθέτη, αλλά ούτε και ξεχωρίζει στην ήδη πλούσια φιλμογραφία του. Κατέχει όλα τα φόντα για να αποκτήσει στο μέλλον το cult-status που της αρμόζει, αλλά δεν αποκλείεται να αποξενώσει τον μέσο θεατή λόγω της ιδιορρυθμίας της. Συνιστάται ακρόαση τουλάχιστον επί μισή ώρα stoner μουσικής πριν τη θέαση και άλλη τόση έπειτα από αυτήν. Αλλά μην περιμένετε να μπορείτε να συνεννοηθείτε με τους συνανθρώπους σας για κάποια ώρα μετά το τέλος…

Βαθμολογία:

Κριτικός: Βασίλης Καγιογλίδης

Έκδοση Κειμένου: 26/2/2015

O Paul Thomas Anderson, λησμονώντας τις μεγάλες μέρες του Boogie Nights, μεταφέρει στη μεγάλη οθόνη το «πλούσιο», ψυχεδελικό και νοσταλγικό μυθιστόρημα του Thomas Pynchon και καταφέρνει να αποτυπώσει στο σελιλόιντ μία δεκαετία έντονη και συνάμα ξεχασμένη, που στιγματίστηκε από την συνεχή και θορυβώδη προσπάθεια της ανθρωπότητας στην αναζήτηση για έκφραση και ζωή. Με πρόσχημα το νουάρ, ο Anderson καταφέρνει, να οσμιστεί όχι μόνο το πνεύμα του συγγραφέα αλλά και αυτό μιας ολόκληρης εποχής και να αποτυπώσει μέσα από το «φωτογραφικό» φακό του όλες τις τάσεις αυτής. Τη σεξουαλική εκτροπή, τα επίπλαστα πρότυπα, τους χίπις και τους cool ανθρώπους. Την ακατάπαυστη ανάγκη για απόλαυση, την ανεξέλεγκτη διακίνηση κάθε είδους ναρκωτικών ουσιών αλλά και τη συγκρότηση και διαμάχη νεοσύστατων συμμοριών για πρωτοκαθεδρία. Την πολιτική και οικονομική διαφθορά αλλά κυρίως τον φρενήρη αγώνα του ανθρώπου για το όνειρο μίας ήρεμης, άνετης και πλούσιας ζωής, που του το πρόσφεραν σε ένα δελεαστικό πακέτο προσιτής τιμής, με περιτύλιγμα μεγάλα συναρπαστικά κτίρια που δίνουν την ψευδαίσθηση της εξίσωσης με τους οικονομικά ευκατάστατους.

Ο Anderson δεν αποτινάσσει ποτέ τη λογοτεχνική φύση του σεναρίου του, αντ` αυτού την αναδεικνύει και τη χρησιμοποιεί ως όχημα, παρόλο που το άχρωμο voice over λειτουργεί ως τροχοπέδη στην τελειοποίηση του όλου εγχειρήματος. Μένει πιστός στο λόγο του συγγραφέα και ως φανατικός ονειροπόλος αμερικανός επιστρέφει στο παρελθόν με μία ακατάπαυστη δίψα να μιλήσει για την χώρα του, μία χώρα γεμάτη εμμονές και ψευδαισθήσεις. Πέρα όμως από το φόρο τιμής που αποτίει σε μία εποχή που καθόρισε την ταυτότητα ενός λαού, δε θα ξεχάσει να αναφερθεί στους αθεράπευτα ρομαντικούς και να τους αποθεώσει. Το φιλμ του είναι έντονο και πολυθεματικό αλλά ταυτόχρονα και ξεκάθαρο ως προς του θεματικό του κομμάτι. Μοιάζει ωστόσο να απευθύνεται σε συγκεκριμένες κατηγορίες ανθρώπων και κυρίως ηλικιών, πολύ δε περισσότερο σε σινεφίλ θεατές. Μοιάζει να οδηγείται στα όρια και από τα όρια, και να κινδυνεύει μέσα στην αμετροέπεια -ή την πληθώρα- χαρακτήρων αλλά και στις ακροβασίες του δημιουργού που δεν υπολογίζει στον ενθουσιασμό το κόστος. Εντούτοις αναβλύζει ομορφιάς και έχει την ικανότητα να προσελκύσει ακόμα και τους πιο επιφυλακτικούς. Το Inherent Vice θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως μία κινηματογραφική ορτανσία, ένα κινηματογραφικό άνθος, που ο ιδιοκτήτης του προσέφερε μπόλικο νερό και θρεπτικά συστατικά για να ανθίσει το γρηγορότερο. Κι αφού απήλαυσε συγκινημένος το μικρό του θαύμα, το άφησε να χαθεί στη λήθη.

Βαθμολογία: