Vortex ή Το Πρόσωπο της Μέδουσας

Κατά τη διάρκεια μιας εκδρομής σε ένα ελληνικό νησί, ο μικρός αδερφός του Φίλιππου εξαφανίζεται. Η Αστάρτη, η κοπέλα του Φίλιππου που τον απατούσε με τον αδερφό του, αλλά και ο νεαρός Αλέξης που είναι ερωτευμένος μαζί του, υποπτεύονται πως τον έχει δολοφονήσει. Ένας περαστικός ξένος μυρίζεται το δράμα που θα ξεσπάσει και παραμένει μαζί τους, έχοντας μαγευτεί κι αυτός από τα χωρίς αναστολές θέλγητρα της Αστάρτης.

Σκηνοθεσία:

Νίκος Κούνδουρος

Κύριοι Ρόλοι:

Χαρά Αγγελούση … Αστάρτη

Φίλιππος Βλάχος … Φίλιππος

Georg Willing … ο αδερφός του Φίλιππου

Φάνης Χηνάς … ο ξένος

Αλέξης Ματθαιάκης … Αλέξης

Κεντρικό Επιτελείο:

Σενάριο: Βαγγέλης Γκούφας, Νίκος Κούνδουρος

Παραγωγή: Νίκος Κούνδουρος

Μουσική: Γιάννης Μαρκόπουλος

Φωτογραφία: Karlheinz Hummel, Δημήτρης Νικολάου

Μοντάζ: Νίκος Κούνδουρος, Γιώργος Τσαούλης

Σκηνικά: Νίκος Κούνδουρος

Κοστούμια: Νίκος Κούνδουρος

Διεθνής Κριτική (μ.ο.): Μέτρια.

Τίτλοι

• Αυθεντικός Τίτλος: Vortex ή Το Πρόσωπο της Μέδουσας
• Διεθνής Τίτλος: The Face of Medusa
• Εναλλακτικός Τίτλος: Vortex (Το Πρόσωπο της Μέδουσας)
• Εναλλακτικός Τίτλος: Vortex
• Εναλλακτικός Τίτλος: Το Πρόσωπο της Μέδουσας

Κύριες Διακρίσεις

• Συμμετοχή στο διαγωνιστικό τμήμα του φεστιβάλ Βερολίνου.

Παραλειπόμενα

• Τα γυρίσματα ξεκίνησαν το καλοκαίρι του 1966, σε ένα νησί του Αιγαίου σύμφωνα με τον Κούνδουρο, ενώ άλλη πηγή αναφέρει και την Κρήτη. Σε αυτά συμμετείχαν οι ηθοποιοί Χαρά Αγγελούση, Φίλιππος Βλάχος, Φάνης Χηνάς και Αλέξης Ματθαιάκης. Τα γυρίσματα συνεχίστηκαν το 1967, αλλά παρέμειναν ανολοκλήρωτα λόγω της φυγής του Κούνδουρου στο εξωτερικό την επομένη του πραξικοπήματος. Παρόλα αυτά, συμμετείχε στο διαγωνιστικό τμήμα του Φεστιβάλ Βερολίνου 1967 με τον τίτλο “Το Πρόσωπο της Μέδουσας”. Το 1970, μετά από πολλές αναθεωρήσεις στο σενάριο και την καλλιτεχνική προσέγγιση, πραγματοποιήθηκαν συμπληρωματικά γυρίσματα στη Ρώμη και το Λονδίνο με τον Georg Willing και τις Assounda Arka και Jacqueline Blaire στον ρόλο της Αστάρτης σε μια μακράς διάρκειας ερωτική σκηνή, ενώ ανάμεσα στους ηθοποιούς που υποδύονται το κινηματογραφικό συνεργείο βρίσκεται και ο Γιώργος Βογιατζής. Με την τελική της μορφή και τον νέο τίτλο “Vortex”, προβλήθηκε το 1971 στη Cinémathèque Française.
• Παρά την έντονη προσπάθεια, η ταινία απέτυχε να πάρει διανομή στις μεγάλες εμπορικές αγορές. Στη Βρετανία, η επιτροπή λογοκρισίας αρνήθηκε να την εγκρίνει λόγω της ερωτικής σκηνής που “ξεπερνάει σε μήκος και τόλμη οποιαδήποτε σκηνή από ταινία που μέχρι στιγμής έχει πάρει άδεια προβολής από την υπηρεσία μας” -εντούτοις το τοπικό συμβούλιο του Μπερκσάιρ αποφάσισε να χορηγήσει ειδική άδεια για όλες τις αίθουσες της δικαιοδοσίας της “για την υψηλή καλλιτεχνική ποιότητα” της ταινίας. Στην Αμερική, η Paramount τη βρήκε “εντελώς ακατάλληλη για να προβληθεί σε αμερικανικό κοινό αφού η έλλειψη μύθου και ευανάγνωστης πλοκής απογοητεύουν τον μέσο θεατή”, ενώ η United Artists την απέρριψε λόγω της ασπρόμαυρης φωτογραφίας της, προτείνοντας όμως να ξαναγυριστεί έγχρωμη με δική της χρηματοδότηση. Αντιθέτως, η Σουηδία αντέδρασε με ενθουσιασμό προγραμματίζοντας αμέσως μια σειρά προβολών στο ινστιτούτο κινηματογράφου της και προωθώντας την στους κινηματογράφους και την τηλεόραση. Θερμές κριτικές απέσπασε επίσης από τη Γαλλία και τη Γερμανία. Στην Ελλάδα, προβλήθηκε για πρώτη φορά εκτός συναγωνισμού στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης του 1977.
• Σύμφωνα με τον Νίκο Κούνδουρο, “το Vortex είναι η ευρωπαϊκή ταινία μου. Θέλησα να κάνω μια καταβύθιση στην ψυχή και στον πανικό του σύγχρονου νέου ανθρώπου”. Η ταινία είναι “γέννημα της, αμέσως πριν τη δικτατορία, ανώμαλης εποχής. (…) Η αντιστικτική συρραφή των δύο μερών αποτελεί και το ύφος-κλειδί όλου του έργου. (…) Ως ένα σημείο, είναι ένα πείραμα ή μια άσκηση πάνω σ’ ένα τεντωμένο σκοινί. Κάθε στιγμή, ο κίνδυνος να γλιστρήσουν όλα στο κενό είναι φανερός. Αλλά κι αυτός ο κίνδυνος περιλαμβάνεται μέσα στα υλικά κατασκευής της ταινίας. Κατά τ’ άλλα, μπορώ να πω τώρα πως το πείραμα απέτυχε (…) επειδή ο δρόμος δεν οδηγεί πουθενά. Αδιέξοδο. Έτσι το Vortex είναι απλά αυτό που είναι, ένας κινηματογράφος χωρίς μέλλον αλλά και χωρίς παρελθόν, μετέωρος ανάμεσα στη χαρά που μπορεί να πάρει ίσως κανείς βλέποντάς τον, και στην αγανάκτηση. Εγώ τα γεύτηκα και τα δύο. Τώρα η σειρά σας”.
• Χωρίς να αναφέρεται ευθέως στο ταραγμένο πολιτικό υπόβαθρο της εποχής, η ταινία περιλαμβάνει κάποιους χαρακτηριστικούς συμβολισμούς, όπως το οπλοπολυβόλο που ανασύρουν οι χαρακτήρες από τη θάλασσα και μια αφίσα στρατιωτικής κατάταξης με επαναλαμβανόμενη παρουσία στο διαμέρισμα του Λονδίνου.
• Ο θεατρικός συγγραφέας Παύλος Μάτεσις αναλαμβάνει εδώ χρέη βοηθού σκηνοθέτη. Η συμπερίληψη μιας συνέντευξης του Μάτεσι όπου αναφέρεται αρνητικά για το “Vortex” στο ντοκιμαντέρ “Οδύσσειες Ασωμάτων: Μπαλάντα για τον Νίκο Κούνδουρο” (2010) του Αντώνη Μποσκοΐτη, προκάλεσε την οργή του Κούνδουρου, ο οποίος απαγόρευσε την προβολή του ντοκιμαντέρ αν δεν αφαιρούνταν η εν λόγω σκηνή, κάτι που στην πορεία αναθεώρησε.
• Πρόκειται για τη μοναδική ταινία του Κούνδουρου που περιλαμβάνει ευθείες αναφορές σε άλλα έργα, κυρίως στον Άμλετ του William Shakespeare.
• Την πρωτότυπη αφίσα της ταινίας σχεδίασε ο ίδιος ο Νίκος Κούνδουρος.
• Στις 21 Απριλίου 2021, η Ταινιοθήκη της Ελλάδος συμπεριέλαβε την ταινία στο online πρόγραμμα προβολών “Η Ταινιοθήκη στο Σπίτι: Μνήμες Δικτατορίας”. Στις 28 Μαΐου 2026, η ταινία εντάχθηκε στο διαθέσιμο περιεχόμενο του Ertflix.

Μουσικά Παραλειπόμενα

• Στο φινάλε της ταινίας ακούγεται το τραγούδι “The Four Horsemen” των Aphrodite’s Child (μουσική: Βαγγέλης Παπαθανασίου, στίχοι: Κώστας Φέρρης), το οποίο συμπεριλήφθηκε το 1972 στο άλμπουμ “666”.