Ο Μαέστρος

Κριτικός: Ορέστης Μαλτέζος

Έκδοση Κειμένου: 7/12/2023

Ο “Μαέστρος” του Μπράντλεϊ Κούπερ αποτελεί μια ταινία που δικαιούται περισσότερο από πολλές άλλες τον χαρακτηρισμό ως βιογραφία, και ταυτόχρονα εστιάζει σε πολύ διαφορετικά σημεία από αυτά που είθισται να παρουσιάζει το είδος. Οι προφανείς προσδοκίες που έχει ένας θεατής για μια ουσιώδη εξερεύνηση του αντικειμένου που βιογραφείται δεν δικαιώνονται, καθώς ελάχιστα πράγματα ανακαλύπτουμε για τον Λέοναρντ Μπερνστάιν, τη σχέση του με τη μουσική και τη σημασία της για τον χώρο, στοιχεία που θεωρητικά κινητοποιούν την αιτία που τον καθιστούν άξιο για μια ταινία βασισμένη στη ζωή του. Ταυτόχρονα, από την αρχή μέχρι το τέλος είναι σαφές ότι η ταινία δεν θα είχε λόγο ύπαρξης αν επρόκειτο για καθαρή μυθοπλασία και οι χαρακτήρες της ήταν αποκυήματα της φαντασίας του σεναριογράφου. Ό,τι δηλαδή συνέβαινε στο “Χίτσκοκ” του Σάσα Γκερβάσι, παρότι αυτή είναι η μόνη δυνατή σύνδεση των δύο ταινιών, με το “Χίτσκοκ” να εκμεταλλεύεται το πιασάρικο παρασκήνιο των γυρισμάτων του “Ψυχώ”, τη στιγμή που ο Κούπερ δεν παρουσιάζει καμία διάθεση ανάλαφρου κουτσομπολιού.

Η ταινία ξεκινά φυτεύοντας μια ξεκάθαρη δήλωση στο υποσυνείδητο του θεατή, απαραίτητη για να δικαιολογηθούν όλα όσα θα του παρουσιάσει στη συνέχεια: ο Μπερνστάιν ήταν μια μουσική ιδιοφυία. Τέλος. Με την καριέρα του να εμφανίζεται μόνο περιστασιακά στο παρασκήνιο, είναι μια σταθερά που άπαξ και ο θεατής τη λησμονήσει, το οικοδόμημα καταρρέει σαν ένα τεράστιο ντόμινο. Αυτό που παρακολουθούμε είναι, στην ουσία της, μια ιστορία συμβίωσης ανάμεσα στον Μπερνστάιν και τη Φελίσια Μοντεαλέγκρε διάρκειας 32 ετών, από τη γνωριμία τους το 1946 μέχρι τον θάνατό της, το 1978. Ο Κούπερ, που όχι μόνο ερμηνεύει και σκηνοθετεί αλλά συνυπογράφει και το σενάριο, είναι σαφέστατα συνεπαρμένος από τους δύο αυτούς χαρακτήρες και κατορθώνει να δημιουργήσει μια αφήγηση συναρπαστική, παρότι τα υπαρκτά περιστατικά που απαρτίζουν τη σχέση τους δεν παρουσιάζουν εκ πρώτης όψεως κάποια πρωτοτυπία ώστε να δικαιολογούν το ενδιαφέρον μας. Είναι μια επιλογή του Κούπερ που προκύπτει από ένα μαγικό κλικ που υποθέτω έγινε μέσα του, που δεν προέκυψε στον Μάρτιν Σκορσέζε και τον Στίβεν Σπίλμπεργκ, οι οποίοι αμφότεροι εγκατέλειψαν τη σκηνοθεσία της ταινίας, αναλαμβάνοντας όμως από κοινού την παραγωγή της. Πίστεψαν στο όραμα του Κούπερ και το τελικό αποτέλεσμα δικαιώνει.

Μοιάζει αντιφατικό ότι η τέχνη της μουσικής δημιουργίας που χαρακτήριζε το “Ένα Αστέρι Γεννιέται” απουσιάζει πλήρως από τη βιογραφία του Μπερνστάιν, δεν μπορώ όμως να αγνοήσω τη σκοπιά του δημιουργού Κούπερ που ρίχνεται σε πολύ βαθιά νερά, και με πλήρη απουσία ηδονοβλεπτικής διάθεσης καταπιάνεται με την παρουσίαση μιας εξίσου αντιφατικής σχέσης. Ανάλογη σταθερά είναι ο προκαθορισμός του απόλυτου, χάρη σε δύο παντοδύναμες ερμηνείες του Κούπερ και της Κάρεϊ Μάλιγκαν, που επικοινωνούν με την υποκριτική τους τις -αφηγηματικά ακαθόριστες προς όφελος ενός ονειρικού συνόλου- διαβαθμίσεις της αγάπης, του έρωτα, της έμπνευσης, της εξάρτησης και  της απηύδυσης που διέπουν αυτή τη σχέση ζωής που δεν μπορεί να δικαιολογηθεί με σημερινούς όρους. Γι’ αυτό και ο Κούπερ ρίχνεται σε μια δημιουργική ανασύσταση πέντε δεκαετιών υπό το πρίσμα των κοινωνικών συμβάσεων που όρισαν τις επιλογές διαβίωσης αλλά και επιβίωσης των χαρακτήρων του, με κινηματογραφικό όραμα εξαιρετικής κατασκευαστικής ποιότητας από τον διευθυντή φωτογραφίας Μάθιου Λιμπατίκ. Κι αν κάτι χαρακτηρίζει την επιτυχία της συμβολής των προαναφερθέντων δημιουργικών συντελεστών είναι η αλήθεια και η ενθουσιώδης προσήλωση ώστε να αναδείξουν αυτή την απρόσμενη επιλογή θεματικής.

Δεν υπάρχει στιγμή που να μη διακατέχεται από ενδιαφέρουσες σκηνοθετικές εμπνεύσεις, οι οποίες ενοποιούν με διακριτικότητα το κύριο μέρος της πλοκής με τον πρόλογο και τον επίλογο, τα μόνα σημεία που ασχολούνται ως ένα βαθμό με τον μουσικό Μπερνστάιν. Ο Κούπερ δεν επιχειρεί να κρύψει αυτή την απουσία από την αφήγησή του, όπως υποδηλώνουν οι απαντήσεις που δίνει ο Μπερνστάιν στη σκηνή της συνέντευξης, και που με μαγικό τρόπο δυναμώνει τις δύο συναρπαστικές στιγμές όπου τον βλέπουμε να διευθύνει ορχήστρα, δηλαδή ως μαέστρος στην αναπαράσταση της εκτέλεσης της Συμφωνίας του Μάλερ στον καθεδρικό ναό του Ίλι και αργότερα ως μέντορας σε έναν νέο μουσικό.

Αυτό που στηρίζει το οικοδόμημα που λέγεται “Μαέστρος” είναι η απόλυτη σαφήνεια του στόχου του Μπράντλεϊ Κούπερ, ακόμα κι αν η πηγή του είναι σαφής μόνο για τον ίδιο. Ο Κούπερ έχει εντοπίσει μέσα του το στοιχείο του χαρακτήρα Λέοναρντ Μπερνστάιν και επιτυγχάνει να κατασκευάσει ένα άκρατο τρενάκι που διασχίζει τη ζωή και τις αλλαγές του σε συνδυασμό με αυτές των εποχών, παραδίδοντας μια ταινία με αξιέπαινη κινηματογραφική χάρη και ευδιάκριτο ενθουσιασμό παρά την επισφαλή της αποδοχή που σχετίζεται με τις προσδοκίες του κοινού.

Βαθμολογία: