Συντάκτης: Γιώργος Ξανθάκης

Η ταινία «Καποδίστριας» του Γιάννη Σμαραγδή επιχειρεί να αφηγηθεί τη ζωή και τη θυσία του Ιωάννη Καποδίστρια, πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας, μέσα από ένα έντονα πατριωτικό και θρησκευτικό πρίσμα. Εστιάζοντας στην περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης και στα πρώτα χρόνια του νεοσύστατου κράτους, το φιλμ φιλοδοξεί να παρουσιάσει τον Καποδίστρια ως εθνικό ήρωα και μάρτυρα, ο οποίος θυσιάζει τα πάντα -τη διεθνή του καριέρα, την προσωπική του ευτυχία και τελικά τη ζωή του- για την πατρίδα. Ωστόσο, παρά τη βαρύτητα του ιστορικού προσώπου και τις αγαθές προθέσεις του δημιουργού, το τελικό αποτέλεσμα αποκαλύπτει σοβαρές αδυναμίες τόσο σε καλλιτεχνικό όσο και σε ιδεολογικό επίπεδο.

Σε επίπεδο πλοκής, η ταινία ακολουθεί μια γραμμική και απλουστευμένη αφήγηση: από τη λαμπρή διπλωματική σταδιοδρομία του Καποδίστρια στη Ρωσική Αυτοκρατορία και τη σύγκρουσή του με ισχυρές ευρωπαϊκές φυσιογνωμίες, όπως ο Μέτερνιχ, έως την άφιξή του στην Ελλάδα, την αντιπαράθεσή του με τους τοπικούς προύχοντες και τη μοιραία δολοφονία του. Παρά το ιστορικό βάθος της περιόδου, η αφήγηση αποφεύγει τη σύνθετη πολιτική και κοινωνική σύγκρουση, προτιμώντας μια μονοδιάστατη ηρωική διαδρομή, όπου ο πρωταγωνιστής παρουσιάζεται εξαρχής ως προορισμένος για θυσία.

Κεντρικό πρόβλημα της ταινίας αποτελεί η έντονη αγιοποίηση του Καποδίστρια. Ο ήρωας προβάλλεται ως αλάνθαστος, σχεδόν υπερβατικός ηγέτης, χωρίς ουσιαστικές εσωτερικές συγκρούσεις ή πολιτικές αντιφάσεις. Οι αυταρχικές πτυχές της διακυβέρνησής του, οι αντιδράσεις που προκάλεσαν οι μεταρρυθμίσεις του και οι βαθιές κοινωνικές διαιρέσεις της εποχής παραγκωνίζονται. Έτσι, η ιστορική βιογραφία μετατρέπεται σε αγιογραφία, γεγονός που υπονομεύει τόσο την ιστορική ακρίβεια όσο και τη δραματουργική ένταση.

Ιδιαίτερα προβληματική είναι και η εισαγωγή μεταφυσικών και θρησκευτικών στοιχείων. Οι επαναλαμβανόμενες εμφανίσεις της Παναγίας, οι οποίες στερούνται θρησκευτικού μεγαλείου και κινηματογραφικής πειστικότητας, σε συνδυασμό με τον μυθοπλαστικό χαρακτήρα του μοναχού Νικόδημου, που λειτουργεί ως φύλακας-άγγελος και σχολιαστής των γεγονότων, μετατοπίζουν το έργο από το ιστορικό δράμα σε μια μανιχαϊστική αφήγηση καλού και κακού. Τα φτωχά οπτικά εφέ και η απουσία δραματικής προετοιμασίας καθιστούν αυτές τις σκηνές αμήχανες, αποσπώντας τον θεατή και αποδυναμώνοντας τη σοβαρότητα της αφήγησης.

Στον τεχνικό τομέα, τα περιορισμένα μέσα παραγωγής είναι εμφανή. Τα σκηνικά και τα κοστούμια παραπέμπουν περισσότερο σε τηλεοπτική αναπαράσταση, ενώ η φωτογραφία και το μοντάζ αδυνατούν να αποδώσουν το ιστορικό και επικό βάρος των γεγονότων. Οι δευτερεύοντες χαρακτήρες παραμένουν σχηματικοί, με συχνά καρικατουρίστικες ερμηνείες, γεγονός που περιορίζει τη δυναμική των πολιτικών και κοινωνικών αντιπαραθέσεων.

Παρά τις αδυναμίες της, η ταινία περιλαμβάνει ορισμένες γνήσια συγκινητικές στιγμές με αυθεντική ανθρώπινη διάσταση, κυρίως στις σκηνές επαφής του ήρωα με τον απλό λαό που τον αποκαλεί «Μπαρμπα-Γιάννη». Εμβληματική είναι η σκηνή όπου μια απλή λαϊκή γυναίκα του προσφέρει λίγα κεράσια ως ένδειξη ευγνωμοσύνης και εκείνος, αντί να δεχτεί απλώς το δώρο, σκύβει και της φιλά τα χέρια. Η λιτότητα και η εσωτερική δύναμη αυτής της σκηνής, απαλλαγμένης από ρητορική και μεταφυσικούς συμβολισμούς, αποτυπώνει με αμεσότητα τη σχέση του ηγέτη με τον λαό και υποδηλώνει ότι το φιλμ θα μπορούσε να εξελιχθεί σε έναν ουσιαστικό ύμνο στην ανθρώπινη διάσταση ενός μεγάλου ηγέτη.

Συνολικά, ο Καποδίστριας αποτελεί μια καλοπροαίρετη αλλά αδέξια κινηματογραφική απόπειρα, η οποία θυσιάζει την ιστορική πολυπλοκότητα και την καλλιτεχνική ισορροπία στον βωμό της εξιδανίκευσης. Ο έντονος μεσσιανισμός της ταινίας, που παρουσιάζει τον Καποδίστρια ως «εκλεκτό», «αγγελοφορεμένο» και σχεδόν θεόσταλτο σωτήρα του Έθνους, λειτουργεί τελικά αρνητικά: απλοποιεί την Ιστορία, αποδυναμώνει το δραματικό βάθος και μετατρέπει ένα σύνθετο ιστορικό πρόσωπο σε άκαμπτο σύμβολο, στερώντας του την ανθρώπινη και πολιτική του πολυπλοκότητα.

Βαθμολογία:

0 κακή | 1 μέτρια | 2 ενδιαφέρουσα | 3 καλή | 4 πολύ καλή | 5 αριστούργημα

| μπείτε και στη σελίδα της ταινίας για περισσότερα