Η Ετυμηγορία

Κριτικός: Γιώργος Ξανθάκης

Έκδοση Κειμένου: 1/6/2026

Η ταινία «Ετυμηγορία» σηματοδοτεί την επιστροφή του εβδομηνταεξάχρονου Τζιμ Σέρινταν στο προσκήνιο. Ο δημιουργός από το Δουβλίνο αποτελεί ζωντανή ιστορία του ιρλανδικού κινηματογράφου. Στις δεκαετίες του ’60 και του ’70 απέκτησε μεγάλη φήμη στο θέατρο, κυρίως ως παραγωγός. Στα τέλη της δεκαετίας του ’80 έκανε ένα εντυπωσιακό πέρασμα στο σινεμά. Το σκηνοθετικό του ντεμπούτο έγινε με την ταινία «Το Αριστερό μου Πόδι» (1989).

Κατά τη δεκαετία του ’90, ο Σέρινταν γύρισε μια σειρά από εμβληματικές ταινίες. Τα έργα του άφησαν έντονο το στίγμα τους στον παγκόσμιο κινηματογράφο. Κεντρικό θέμα του υπήρξε σχεδόν πάντα η κοινωνική και πολιτική σύγκρουση. Εστίασε στις αντιθέσεις μεταξύ ιρλανδικών και αγγλικών κοινοτήτων. Ανέδειξε τις μάχες μεταξύ ρεπουμπλικανών και μοναρχικών, καθολικών και προτεσταντών. Οι διαιρέσεις αυτές πλήγωναν για χρόνια τη Βόρεια Ιρλανδία. Από εκείνη την περίοδο ξεχώρισαν σπουδαίες δουλειές, όπως «Το Χωράφι», «Εις το Όνομα του Πατρός» και το «The Boxer».

Μετά την αλλαγή του αιώνα, το ενδιαφέρον για το έργο του μειώθηκε αισθητά. Πολλές από τις νεότερες ταινίες του δεν έφταναν καν στις ευρωπαϊκές αίθουσες. Ο ταλαντούχος δημιουργός φαινόταν αποπροσανατολισμένος και εγκλωβισμένος σε ένα καλλιτεχνικό τέλμα. Σχεδόν μια δεκαετία μετά την ταινία «Η Μυστική Γραφή», ο Σέρινταν επιχειρεί μια επάνοδο. Συν-σκηνοθετεί με τον σεναριογράφο Ντέιβιντ Μέριμαν την «Ετυμηγορία». Η ταινία παρουσιάστηκε στο διαγωνιστικό τμήμα του Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Ρώμης το 2025.

Η νέα του δουλειά αποτελεί ένα ιδιότυπο πείραμα docu-fiction. Οι δύο δημιουργοί καταπιάνονται με μια πραγματική, σκοτεινή υπόθεση. Το 1996, η γαλλίδα παραγωγός Σοφί Τοσκάν ντι Πλαντιέ δολοφονείται άγρια στο Γουέστ Κορκ της Ιρλανδίας. Βασικός ύποπτος θεωρείται ο Βρετανός δημοσιογράφος Ίαν Μπέιλι. Η υπόθεση εξελίσσεται σε ένα θρίλερ με δικαστικές και διπλωματικές προεκτάσεις. Οι ιρλανδικές αρχές αρνούνται την έκδοσή του λόγω έλλειψης αποδείξεων. Αντίθετα, η Γαλλία τον καταδικάζει ερήμην σε 25 χρόνια φυλάκισης. Ο Μπέιλι πεθαίνει τελικά το 2024, χωρίς να εκτίσει ποινή, αφήνοντας το μυστήριο άλυτο.

Η «Ετυμηγορία» μεταφέρει αυτή την ιστορία σε μια δικαστική αίθουσα. Φαντάζεται τις διαβουλεύσεις ενός υποθετικού σώματος δώδεκα ενόρκων. Η δράση περιορίζεται αυστηρά μέσα σε αυτό τον κλειστό χώρο. Στην πρώτη ψηφοφορία, έντεκα ένορκοι καταδικάζουν τον κατηγορούμενο. Μόνο η ένορκος αριθμός 8 διατηρεί αμφιβολίες για την ενοχή του. Από εκείνο το σημείο ξεκινούν έντονες αντιπαραθέσεις και ιδεολογικές συγκρούσεις.

Η δομή του φιλμ παραπέμπει άμεσα στο κλασικό αριστούργημα «12 Ένορκοι» του Σίντνεϊ Λιούμετ. Ωστόσο, η ιδεολογική κατεύθυνση του Σέρινταν είναι πιθανόν να εγείρει ενστάσεις από μερίδα του κοινού. Η ταινία του Λιούμετ διαπνεόταν από ένα βαθύ φιλελεύθερο και προοδευτικό πνεύμα. Ανεδείκνυε την ανάγκη για προσεκτική απονομή της δικαιοσύνης. Στην «Ετυμηγορία», η προσέγγιση μοιάζει ρηχή και προσχηματική. Η ένορκος 8 εκφράζει αμφιβολίες όχι μόνο για το έγκλημα, αλλά και για την ίδια τη χρησιμότητα της φυλάκισης. Το σενάριο επιχειρεί μια υπολανθάνουσα χειραγώγηση του κοινού. Οδηγεί τους χαρακτήρες σε μια ακραία θέση απόλυτης συγχώρεσης. Μια τέτοια στάση, όμως, κινδυνεύει να καταλύσει την κοινωνική συνύπαρξη και να επιφέρει το χάος.

Το τελικό αποτέλεσμα της ταινίας χαρακτηρίζεται μάλλον χλιαρό. Η πλοκή χάνεται σε δευτερεύουσες διαδρομές και κουράζει. Το σενάριο εστιάζει υπερβολικά στις προσωπικές ιστορίες και τα τραύματα των ενόρκων. Έτσι, η ίδια η δολοφονία της Σοφί περνά σε δεύτερο πλάνο. Παρά τις αδυναμίες, υπάρχουν και θετικά στοιχεία. Η σκηνή της αναπαράστασης του φόνου στο σκοτάδι είναι εξαιρετικά δυνατή. Η ταινία καταφέρνει οριακά να μη θεωρηθεί ένας απλός κλώνος του Λιούμετ. Λειτουργεί ως ένας ενδιαφέρων στοχασμός πάνω στη σχέση γεγονότων και μέσων ενημέρωσης.

Οι ερμηνείες των ηθοποιών είναι σωστές και ισορροπημένες. Η Βίκι Κρίεπς δίνει μια στιβαρή ερμηνεία ως ένορκος 8. Ο Κολμ Μίνι αποδίδει εξαιρετικά τον απόλυτα αμφίσημο χαρακτήρα του Μπέιλι. Ο ίδιος ο Σέρινταν υποδύεται ικανοποιητικά τον πρόεδρο των ενόρκων. Αντίθετα, η σύντομη εμφάνιση του Άινταν Γκίλεν μοιάζει να εξυπηρετεί μόνο εμπορικούς σκοπούς. Η «Ετυμηγορία» αποτελεί έναν ύμνο στην αμφιβολία, αλλά δεν φτάνει το επίπεδο του παλαιότερου, σπουδαίου σινεμά του Σέρινταν.

Βαθμολογία:

0 κακή | 1 μέτρια | 2 ενδιαφέρουσα | 3 καλή | 4 πολύ καλή | 5 αριστούργημα