Συντάκτης: Γιώργος Ξανθάκης

Ο Ελαφοκυνηγός συγκαταλέγεται στα βαθύτερα έργα του σύγχρονου αμερικανικού κινηματογράφου. Γυρισμένο σε μια εποχή όπου η χώρα επιχειρούσε ακόμη να διαχειριστεί το τραύμα του Βιετνάμ, το φιλμ υπερβαίνει τα όρια της τυπικής αντιπολεμικής αφήγησης· εξερευνά την κρίση της εθνικής ταυτότητας, την κατάρρευση της συλλογικής αθωότητας και τη διάψευση ενός ονείρου που ταυτίστηκε με την πρόοδο, την ελευθερία και την ευημερία.

Ο Michael Cimino ανασυνθέτει έναν κόσμο στο κατώφλι της καταστροφής, θεμελιωμένο στην εργασία, τη φιλία, την παράδοση, την πίστη και τους δεσμούς μιας κλειστής κοινότητας. Η αμερικανική αθωότητα αποδεικνύεται ωστόσο εύθραυστη, καθώς ο πόλεμος εισβάλλει βίαια σε αυτή την προστατευμένη πραγματικότητα, διαλύοντας τις ισορροπίες της και τραυματίζοντας ανεπανόρθωτα τους ανθρώπους της.

Η ιστορία εκτυλίσσεται στο Clairton της Pennsylvania, μια μικρή βιομηχανική πόλη όπου διαβιεί μια κοινότητα Αμερικανών ρωσικής καταγωγής. Ανάμεσα στα χαλυβουργεία και κάτω από τη σκιά των βουνών, η ζωή ακολουθεί σχεδόν τελετουργικούς ρυθμούς. Τρεις εργάτες, ο Michael (Robert De Niro), ο Nick (Christopher Walken) και ο Steven (John Savage), ετοιμάζονται να αναχωρήσουν για το Βιετνάμ. Η καθημερινότητά τους μοιάζει αποκομμένη από τις μεγάλες ιστορικές αναταράξεις, ενώ η εργασία, η ανδρική συντροφικότητα και οι κοινές συνήθειες εξασφαλίζουν την αίσθηση της σταθερότητας.

Η αφήγηση αρθρώνεται σε τρία διακριτά μέρη, καθένα με ιδιαίτερο ρυθμό και ατμόσφαιρα, σε μια δομή που παραπέμπει σε μεγαλειώδη όπερα, όπου οι μουσικές αντιστοιχίες, οι επαναλήψεις και οι συμβολισμοί συνδέουν οργανικά τις φάσεις της ιστορίας.

Στο πρώτο μέρος παρακολουθούμε τις τελευταίες στιγμές των ηρώων πριν από την αναχώρηση. Ο γάμος του Steven λειτουργεί ως τελετουργία μετάβασης και αποχαιρετισμός ενός κόσμου που πρόκειται να χαθεί. Ο Cimino αφιερώνει εκτενή χρόνο στην αποτύπωση της καθημερινότητας, προσδίδοντας μυθική διάσταση στον χορό, την οινοποσία και το κυνήγι, ώστε να διασώσει κινηματογραφικά έναν πολιτισμικό μικρόκοσμο λίγο πριν από την εξαφάνισή του. Ωστόσο, πίσω από τη φαινομενική αρμονία διαφαίνονται λανθάνουσες αντιφάσεις: η λατρεία των όπλων, η μέθη και η εμμονή στην ανδρική υπεροχή προοικονομούν ότι η βία προϋπάρχει σπερματικά στις συμπεριφορές των ηρώων πριν ακόμη εκδηλωθεί στο πεδίο της μάχης.

Στο δεύτερο μέρος η δράση μεταφέρεται στο Βιετνάμ. Οι τρεις φίλοι αιχμαλωτίζονται από τους Viet Cong και εξαναγκάζονται να παίξουν ρώσικη ρουλέτα. Στην εφιαλτικότερη σεκάνς της ταινίας, ο πόλεμος μετατρέπεται σε παράλογο παιχνίδι ζωής και θανάτου, όπου η ανθρώπινη ύπαρξη χάνει κάθε αξία και υποβιβάζεται σε αντικείμενο βασανισμού και στοιχήματος. Η ρώσικη ρουλέτα λειτουργεί ως κεντρική μεταφορά για την αυτοκαταστροφική παράνοια της βίας. Παράλληλα, όμως, αναδεικνύεται μια ουσιώδης ιδεολογική αντίφαση του έργου: οι Βιετναμέζοι απεικονίζονται με έντονα στερεοτυπικό τρόπο ως φορείς απάνθρωπης αγριότητας, υποτάσσοντας την ιστορική πολυπλοκότητα της σύγκρουσης στη σχηματική αντιπαράθεση ανάμεσα στον αμερικανικό παράδεισο και την ασιατική κόλαση.

Στο τρίτο μέρος παρακολουθούμε την επιστροφή των επιζώντων, η οποία δεν ισοδυναμεί με αποκατάσταση. Ο Steven γυρίζει ακρωτηριασμένος, ο Nick βυθίζεται στην ηρωίνη και στην εμμονή της ρώσικης ρουλέτας, ενώ ο Michael φέρει ένα βουβό, αξεπέραστο ψυχικό τραύμα. Έχοντας απωλέσει τη σωματική και ψυχική τους ακεραιότητα, αδυνατούν πλέον να επικοινωνήσουν ουσιαστικά. Η ρώσικη ρουλέτα επανέρχεται ως τραγικό κατάλοιπο του πολέμου, αντιπαραβαλλόμενη στις γιορτές της αρχής: η συλλογική μέθη της ζωής παραχωρεί τη θέση της σε μια τελετουργία θανάτου. Επιπλέον, η ρουλέτα αντιστρέφει τη φιλοσοφία του κυνηγιού· η επιδίωξη του Michael να καταβάλλει το ελάφι με μία μόνο σφαίρα -σύμβολο δεξιοτεχνίας, αυτοπειθαρχίας και σεβασμού- συντρίβεται μπροστά στον τυφλό παραλογισμό του πολέμου, αποδεικνύοντας ότι ο έλεγχος της ζωής είναι ψευδαίσθηση.

Ο Robert De Niro ενσαρκώνει τον Michael με συγκλονιστική εσωτερικότητα, αναδεικνύοντας τη βαθιά ευαλωτότητα πίσω από τη στιβαρότητα και την αδυναμία του να αποδεχθεί την απώλεια του Nick. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και το ερωτικό τρίγωνο ανάμεσα στους δύο άνδρες και τη Linda (Meryl Streep), η οποία αποτελεί τον συνδετικό τους κρίκο και ενσαρκώνει τη ματαίωση της ελπίδας, παρότι η περιορισμένη γυναικεία παρουσία επιβεβαιώνει ότι το σύμπαν της ταινίας δομείται πρωτίστως γύρω από την ανδρική συντροφικότητα.

Η καταληκτική σκηνή, όπου οι επιζώντες τραγουδούν το «God Bless America», συμπυκνώνει την ιδεολογική αμφισημία του έργου. Η απώλεια δεν οδηγεί σε ρήξη με την πολιτική εξουσία, αλλά σε μια σπαρακτική επιστροφή στην πατριωτική πίστη ως ανάγκη παρηγοριάς. Αδυνατώντας να φανταστούν μια νέα ταυτότητα, οι ήρωες παραμένουν προσκολλημένοι στον ίδιο εθνικό μύθο που τους οδήγησε στην καταστροφή.

Με την επική πνοή ενός William Wyler και τη συναισθηματική πυκνότητα ενός Luchino Visconti, ο Michael Cimino υπογράφει μια συγκλονιστική ελεγεία για το τέλος της αθωότητας, όπου η ιστορική τραγωδία συναντά την προσωπική οδύνη.

Βαθμολογία:

0 κακή | 1 μέτρια | 2 ενδιαφέρουσα | 3 καλή | 4 πολύ καλή | 5 αριστούργημα

| μπείτε και στη σελίδα της ταινίας για περισσότερα