Συντάκτης: Γιώργος Ξανθάκης

Η ταινία «The Hustler» του Ρόμπερτ Ρόσεν, βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Γουόλτερ Τέβις, δεν είναι απλώς μια ιστορία για το μπιλιάρδο · είναι ένα σκοτεινό υπαρξιακό δράμα που εμβαθύνει στις ανθρώπινες αδυναμίες, την αλαζονεία και την αναζήτηση της λύτρωσης. Ο Ρόσεν, με το επώδυνο παρελθόν -πρώην μέλος του κομμουνιστικού κόμματος και θύμα του μακαρθισμού- φέρνει στην ταινία όλο το βάρος της προσωπικής του περιπέτειας: την ενοχή, την ήττα και την ανάγκη για εξιλέωση. Όπως και στο προγενέστερο νουάρ πυγμαχίας «Body and Soul» (1947), καταπιάνεται με τον ίδιο προβληματισμό: τι συμβαίνει όταν ο άνθρωπος πουλάει την ψυχή του στον διάβολο -ή, σε πιο ρεαλιστικούς όρους, στον μάνατζερ, στον χρηματοδότη, στο καπιταλιστικό σύστημα.

Ο «Γρήγορος» Έντι (Πολ Νιούμαν) είναι ένας νεαρός με αστραφτερό χαμόγελο και δεξιοτέχνης του μπιλιάρδου, που ζει από μικροκομπίνες μαζί με τον συνεργάτη του, Τσάρλι (Μάιρον ΜακΚόρμικ). Περιφέρονται από πόλη σε πόλη, παριστάνοντας τους πωλητές, και «γδύνουν» όσους αφελείς πιστεύουν ότι μπορούν να νικήσουν τον Έντι. Ωστόσο, ο Έντι κυνηγά ένα ένδοξο όνειρο: να νικήσει τον θρύλο των τραπεζιών, τον Μινεσότα Φατς (Τζάκι Γκλίσον), που έχει μυθική φήμη. Η πρώτη τους αναμέτρηση, μια συγκλονιστική σε ένταση σκηνή που διαρκεί σχεδόν είκοσι λεπτά, λειτουργεί σχεδόν ως αρχέτυπη μονομαχία: πάνω στην πράσινη τσόχα εκτυλίσσεται ένας χορός αντίθετων ιδιοσυγκρασιών, με την παρόρμηση να συγκρούεται με την υπομονή, τη νιότη με την εμπειρία, την αλαζονεία με τον σεβασμό στον αντίπαλο. Ο Έντι υπερνικά τον Φατς, κερδίζοντας κάποια στιγμή 18.000 δολάρια. Ωστόσο, μεθυσμένος από την αίσθηση παντοδυναμίας, αρνείται να σταματήσει το παιχνίδι μέχρι να παραδοθεί ο αντίπαλός του. Εκείνη τη στιγμή, ο Μπερτ Γκόρντον (Τζορτζ Σ. Σκοτ), ο κυνικός μάνατζερ του Φατς, αρθρώνει τη φράση που διαλύει την αυτοπεποίθηση του Έντι…

«Συνέχισε, Φατς, ο μικρός είναι loser».

Αυτή η φράση ανοίγει μια ρωγμή στην ψυχή του Έντι, αποκαλύπτοντας το μεγαλύτερο ελάττωμά του: τον χαρακτήρα του. Ο Έντι δεν αντιλαμβάνεται ότι η νίκη απαιτεί όχι μόνο ταλέντο, αλλά και αυτοσυγκράτηση, πειθαρχία και εσωτερική δύναμη. Έτσι, ο διαφαινόμενος θρίαμβός του μετατρέπεται σε οδυνηρή ήττα, καθώς η αλαζονεία και η έλλειψη αυτοελέγχου τον οδηγούν στην αυτοκαταστροφή.

Ο Έντι είναι ο κατ’ εξοχήν αντι-ήρωας: δεν του αρκεί η νίκη · επιθυμεί να κατακτήσει, να ταπεινώσει, να επιβληθεί. Η αλαζονεία του όμως τον προδίδει, και όταν έρχεται η πτώση -σωματική, οικονομική, ηθική- δεν είναι απλώς συνέπεια της ήττας, αλλά αποτέλεσμα μιας εσωτερικής ρωγμής. Το δαιμονικό σύστημα του θεάματος και του κέρδους που τον περιβάλλει ενσαρκώνεται στο πρόσωπο του μάνατζερ Μπερτ, ενός άντρα με την εκλεπτυσμένη σκληρότητα του νεοφιλελεύθερου καπιταλιστή.

Μπερτ: «Έχεις ταλέντο.»

Έντι: «Έχω ταλέντο; Και τι με νίκησε;»

Μπερτ: «Ο χαρακτήρας»

Μετά την ήττα του, ο Έντι γνωρίζει τη Σάρα Πάκαρντ (Πάιπερ Λόρι), μια μελαγχολική, χωλή και αλκοολική γυναίκα, με την οποία αναπτύσσει μια βαθιά, ανθρώπινη σχέση. Η Σάρα, ένας χαρακτήρας που ανατρέπει τα σεξιστικά στερεότυπα του φιλμ νουάρ, δεν είναι η «μοιραία» που οδηγεί τον Έντι στην καταστροφή. Αντίθετα, προσπαθεί να τον βοηθήσει, να του προσφέρει ειλικρίνεια και μια διέξοδο από τον κόσμο της διαφθοράς. Η φράση της, «Έχουμε ένα συμβόλαιο διαφθοράς. Το μόνο που μένει είναι να πέσει η αυλαία», συνοψίζει την ατμόσφαιρα παρακμής που κυριαρχεί.

Η αυλαία όμως δεν πέφτει εύκολα. Η τελευταία αναμέτρηση με τον Μινεσότα Φατς είναι η κορύφωση ενός προσωπικού καθαρτηρίου. Ο Έντι δεν επιστρέφει για να κερδίσει χρήματα ή φήμη -επιστρέφει για να επανακτήσει τον αυτοσεβασμό του. Αυτή η πικρή νίκη -ένα βλέμμα, ένας σεβασμός που του αποδίδεται από τον ίδιο τον αντίπαλό του- είναι το μόνο που έχει απομείνει στον πρωταγωνιστή. Και είναι αρκετό. Όπως λέει στον Φατς, χωρίς θριαμβολογίες…

«Παίζεις καταπληκτικό μπιλιάρδο»,

για να λάβει την απάντηση που του φέρνει λύτρωση:

«Κι εσύ επίσης, Φαστ Έντι»

Ο Ρόσεν, μέσα από την αυστηρή φωτογραφία του Όιγκεν Σούφταν και τις ερμηνείες-σταθμούς των Νιούμαν, Λόρι και Σκοτ, δημιουργεί μια σπουδή πάνω στην ταυτότητα, την ηθική, τη νίκη και την ήττα. Το «The Hustler» παραμένει ένα εντυπωσιακά σκληρό και αμείλικτο έργο, που βυθίζεται βαθιά στο σκοτάδι της ανθρώπινης ψυχής, αλλά ταυτόχρονα προσφέρει μια ακτίνα ελπίδας για λύτρωση και αυτογνωσία. Η πορεία του προσφέρει μια ανελέητη κριτική της αμερικανικής κοινωνίας, του καπιταλισμού και του ατομικισμού.

Πρόκειται για ένα έργο που ξεπερνά το κλασικό φιλμ νουάρ, για να αναδειχθεί ως πολιτικό και ψυχολογικό δράμα, με ρίζες στον ηθικό ρεαλισμό του μεταπολεμικού αμερικανικού σινεμά.

Βαθμολογία:

0 κακή | 1 μέτρια | 2 ενδιαφέρουσα | 3 καλή | 4 πολύ καλή | 5 αριστούργημα

| μπείτε και στη σελίδα της ταινίας για περισσότερα