Ο Κόσμος Είναι Δικός μου (1961)

ΣΥΝΟΨΗ

Ο Φαστ Έντι Φέλσον, ένας φιλόδοξος παίκτης μπιλιάρδου, έχει την ικανότητα να κατατροπώνει οποιονδήποτε πιάσει στέκα στα χέρια του -πάντα με το αζημίωτο. Αποφασισμένος να αναγνωριστεί ως ο καλύτερος, ο Έντι προσδοκά να αναμετρηθεί με τον θρυλικό Μινεσότα Φατς. Η αγάπη μιας μοναχικής γυναίκας μπορεί να φέρνει τα πάνω κάτω στη ζωή του Έντι, όμως εκείνος δεν θα ηρεμήσει αν δεν νικήσει τον Μινεσότα Φατς, όποιο τίμημα και αν πρέπει να πληρώσει…

Σκηνοθεσία:

Robert Rossen

Κύριοι Ρόλοι:

Paul Newman … Eddie ‘Fast Eddie’ Felson

Jackie Gleason … Minnesota Fats

Piper Laurie … Sarah Packard

George C. Scott … Bert Gordon

Myron McCormick … Charlie Burns

Murray Hamilton … Findley

Michael Constantine … Big John

Stefan Gierasch … ο ιεροκήρυκας

Jake LaMotta … μπάρμαν

Vincent Gardenia … μπάρμαν

Κεντρικό Επιτελείο:

Σενάριο: Sidney Carroll, Robert Rossen

Παραγωγή: Robert Rossen

Μουσική: Kenyon Hopkins

Φωτογραφία: Eugen Schufftan

Μοντάζ: Dede Allen

Σκηνικά: Harry Horner

Κοστούμια: Ruth Morley

Διεθνής Κριτική (μ.ο.): Πολύ θετική.

Τίτλοι

Αυθεντικός Τίτλος: The Hustler
Ελληνικός Τίτλος: Ο Κόσμος Είναι Δικός μου
Εναλλακτικός Τίτλος: Robert Rossen’s The Hustler

Άμεσοι Σύνδεσμοι

Το Χρώμα του Χρήματος (1986)

Σεναριακή Πηγή

Μυθιστόρημα: The Hustler του Walter Tevis.

Κύριες Διακρίσεις

Όσκαρ φωτογραφίας και σκηνικών. Υποψήφιο για καλύτερη ταινία, σκηνοθεσία, πρώτο αντρικό ρόλο (Paul Newman), πρώτο γυναικείο ρόλο (Piper Laurie), δεύτερο αντρικό ρόλο (Jackie Gleason και George C. Scott) και διασκευασμένο σενάριο.
Υποψήφιο για Χρυσή Σφαίρα πρώτου αντρικού ρόλου (Paul Newman) σε δράμα, δεύτερου αντρικού ρόλου (Jackie Gleason και George C. Scott) και υποσχόμενου ηθοποιού (George C. Scott).
Βραβείο Bafta καλύτερης ταινίας από οποιαδήποτε προέλευση και ξένου ηθοποιού (Paul Newman). Υποψήφιο για ξένη ηθοποιό (Piper Laurie).

Παραλειπόμενα

Το -εκδιδόμενο το 1959- βιβλίο του Walter Tevis είχε αγοραστεί από διάφορους, μεταξύ αυτών και ο Frank Sinatra, αλλά κανείς δεν πετύχαινε να το διασκευάσει για τη μεγάλη οθόνη. Ήταν η κόρη του Robert Rossen, η Carol Rossen, που εντόπισε το πρόβλημα στο ότι όλοι επικεντρώνονταν στο μπιλιάρδο και όχι στις ανθρώπινες αντιδράσεις. Έτσι, ο Rossen αποφάσισε κι αυτός να αποκτήσει τα δικαιώματα, όντας και ο ίδιος τζογαδόρος του μπιλιάρδου στα νιάτα του.
Σύμφωνα με τον ατζέντη του Bobby Darin, ο πελάτης του είχε αποδεχτεί τον ρόλο που αρχικά είχε απορρίψει ο Paul Newman για χάρη μιας συνεργασίας του με την Elizabeth Taylor. Όταν όμως η διάσημη ηθοποιός αναγκάστηκε να εγκαταλείψει εκείνη την ταινία, ο Newman τα έδωσε όλα για τον συγκεκριμένο ρόλο. Κανείς όμως δεν μπήκε στη διαδικασία να ενημερώσει τον Darin ότι είχε αντικατασταθεί, και τελικά το έμαθε τυχαία σε μια φιλανθρωπική κούρσα ιπποδρόμου.
Όλη η ταινία γυρίστηκε εντός της Νέας Υόρκης μέσα σε 8 εβδομάδες. Η δράση ήταν κυρίως στα μπιλιαρδάδικα McGirr’s και Ames Billiard Academy, που πλέον δεν υπάρχουν. Στο δε Μανχάταν δημιουργήθηκε από το μηδέν ένα εστιατόριο που φαίνονταν τόσο πολύ για αληθινό, που κάθονταν πελάτες και περίμεναν να παραγγείλουν.
Ο επαγγελματίας του μπιλιάρδου Willie Mosconi διετέλεσε τεχνικός σύμβουλος της ταινίας, ενώ είναι τα δικά του χέρια που πετυχαίνουν κάποια κόλπα επί της κάμερας για λογαριασμό των ηθοποιών. Έχει επίσης ένα κάμεο πέρασμα ως Γουίλι (κρατάει τις στέκες στα τελικά παιχνίδια). Κανείς όμως δεν αντικαθιστά σε κανένα σημείο παιχνιδιού τον Jackie Gleason, ο οποίος ήξερε καλό μπιλιάρδο.
Θέλοντας να ενσωματώσει ένα νεο-ρεαλιστικό κλίμα στην αφήγηση, ο Rossen προσέλαβε αληθινές συμμορίες του δρόμου για κομπάρσους, και μάλιστα τους έκανε εγγραφή στη συνδικαλιστική ένωση των ηθοποιών.
Πριν την επίσημη πρεμιέρα στην Ουάσιγκτον, ο Richard Burton έγινε ο οικοδεσπότης σε μια μεταμεσονύχτια προβολή στο Μπρόντγουεϊ, η οποία διέδωσε την ποιότητα της ταινία από στόμα σε στόμα. Η διανομέας 20th Century-Fox, παρότι αρχικά διστακτική στο να προωθήσει το φιλμ, εκμεταλλεύτηκε το γεγονός και προχώρησε στη διαφήμιση της. Το αποτέλεσμα ήταν να συνδυαστούν οι άμεσα θετικότατες κριτικές με υψηλά έσοδα στα ταμεία. Παράλληλα, η ταινία πέτυχε να εκτοξεύσει τη δημοτικότητα του μπιλιάρδου.
Το 1986, κι ενώ το φιλμ θεωρούνταν ήδη κλασικό, ο Martin Scorsese δημιούργησε ένα μακρινό σίκουελ, στο οποίο ο Paul Newman θα κερδίσει για πρώτη του φορά ένα Όσκαρ, ερμηνεύοντας έναν ρόλο με τον οποίο εδώ ήταν μόνο υποψήφιος. Στο Το Χρώμα του Χρήματος, έχει στο πλάι του τον Tom Cruise και τη Mary Elizabeth Mastrantonio.

ΚΡΙΤΙΚΗ

Κριτικός: Γιώργος Ξανθάκης
Έκδοση Κειμένου: 24/7/2025

Η ταινία «The Hustler» του Ρόμπερτ Ρόσεν, βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Γουόλτερ Τέβις, δεν είναι απλώς μια ιστορία για το μπιλιάρδο · είναι ένα σκοτεινό υπαρξιακό δράμα που εμβαθύνει στις ανθρώπινες αδυναμίες, την αλαζονεία και την αναζήτηση της λύτρωσης. Ο Ρόσεν, με το επώδυνο παρελθόν -πρώην μέλος του κομμουνιστικού κόμματος και θύμα του μακαρθισμού- φέρνει στην ταινία όλο το βάρος της προσωπικής του περιπέτειας: την ενοχή, την ήττα και την ανάγκη για εξιλέωση. Όπως και στο προγενέστερο νουάρ πυγμαχίας «Body and Soul» (1947), καταπιάνεται με τον ίδιο προβληματισμό: τι συμβαίνει όταν ο άνθρωπος πουλάει την ψυχή του στον διάβολο -ή, σε πιο ρεαλιστικούς όρους, στον μάνατζερ, στον χρηματοδότη, στο καπιταλιστικό σύστημα.

Ο «Γρήγορος» Έντι (Πολ Νιούμαν) είναι ένας νεαρός με αστραφτερό χαμόγελο και δεξιοτέχνης του μπιλιάρδου, που ζει από μικροκομπίνες μαζί με τον συνεργάτη του, Τσάρλι (Μάιρον ΜακΚόρμικ). Περιφέρονται από πόλη σε πόλη, παριστάνοντας τους πωλητές, και «γδύνουν» όσους αφελείς πιστεύουν ότι μπορούν να νικήσουν τον Έντι. Ωστόσο, ο Έντι κυνηγά ένα ένδοξο όνειρο: να νικήσει τον θρύλο των τραπεζιών, τον Μινεσότα Φατς (Τζάκι Γκλίσον), που έχει μυθική φήμη. Η πρώτη τους αναμέτρηση, μια συγκλονιστική σε ένταση σκηνή που διαρκεί σχεδόν είκοσι λεπτά, λειτουργεί σχεδόν ως αρχέτυπη μονομαχία: πάνω στην πράσινη τσόχα εκτυλίσσεται ένας χορός αντίθετων ιδιοσυγκρασιών, με την παρόρμηση να συγκρούεται με την υπομονή, τη νιότη με την εμπειρία, την αλαζονεία με τον σεβασμό στον αντίπαλο. Ο Έντι υπερνικά τον Φατς, κερδίζοντας κάποια στιγμή 18.000 δολάρια. Ωστόσο, μεθυσμένος από την αίσθηση παντοδυναμίας, αρνείται να σταματήσει το παιχνίδι μέχρι να παραδοθεί ο αντίπαλός του. Εκείνη τη στιγμή, ο Μπερτ Γκόρντον (Τζορτζ Σ. Σκοτ), ο κυνικός μάνατζερ του Φατς, αρθρώνει τη φράση που διαλύει την αυτοπεποίθηση του Έντι…

«Συνέχισε, Φατς, ο μικρός είναι loser».

Αυτή η φράση ανοίγει μια ρωγμή στην ψυχή του Έντι, αποκαλύπτοντας το μεγαλύτερο ελάττωμά του: τον χαρακτήρα του. Ο Έντι δεν αντιλαμβάνεται ότι η νίκη απαιτεί όχι μόνο ταλέντο, αλλά και αυτοσυγκράτηση, πειθαρχία και εσωτερική δύναμη. Έτσι, ο διαφαινόμενος θρίαμβός του μετατρέπεται σε οδυνηρή ήττα, καθώς η αλαζονεία και η έλλειψη αυτοελέγχου τον οδηγούν στην αυτοκαταστροφή.

Ο Έντι είναι ο κατ’ εξοχήν αντι-ήρωας: δεν του αρκεί η νίκη · επιθυμεί να κατακτήσει, να ταπεινώσει, να επιβληθεί. Η αλαζονεία του όμως τον προδίδει, και όταν έρχεται η πτώση -σωματική, οικονομική, ηθική- δεν είναι απλώς συνέπεια της ήττας, αλλά αποτέλεσμα μιας εσωτερικής ρωγμής. Το δαιμονικό σύστημα του θεάματος και του κέρδους που τον περιβάλλει ενσαρκώνεται στο πρόσωπο του μάνατζερ Μπερτ, ενός άντρα με την εκλεπτυσμένη σκληρότητα του νεοφιλελεύθερου καπιταλιστή.

Μπερτ: «Έχεις ταλέντο.»

Έντι: «Έχω ταλέντο; Και τι με νίκησε;»

Μπερτ: «Ο χαρακτήρας»

Μετά την ήττα του, ο Έντι γνωρίζει τη Σάρα Πάκαρντ (Πάιπερ Λόρι), μια μελαγχολική, χωλή και αλκοολική γυναίκα, με την οποία αναπτύσσει μια βαθιά, ανθρώπινη σχέση. Η Σάρα, ένας χαρακτήρας που ανατρέπει τα σεξιστικά στερεότυπα του φιλμ νουάρ, δεν είναι η «μοιραία» που οδηγεί τον Έντι στην καταστροφή. Αντίθετα, προσπαθεί να τον βοηθήσει, να του προσφέρει ειλικρίνεια και μια διέξοδο από τον κόσμο της διαφθοράς. Η φράση της, «Έχουμε ένα συμβόλαιο διαφθοράς. Το μόνο που μένει είναι να πέσει η αυλαία», συνοψίζει την ατμόσφαιρα παρακμής που κυριαρχεί.

Η αυλαία όμως δεν πέφτει εύκολα. Η τελευταία αναμέτρηση με τον Μινεσότα Φατς είναι η κορύφωση ενός προσωπικού καθαρτηρίου. Ο Έντι δεν επιστρέφει για να κερδίσει χρήματα ή φήμη -επιστρέφει για να επανακτήσει τον αυτοσεβασμό του. Αυτή η πικρή νίκη -ένα βλέμμα, ένας σεβασμός που του αποδίδεται από τον ίδιο τον αντίπαλό του- είναι το μόνο που έχει απομείνει στον πρωταγωνιστή. Και είναι αρκετό. Όπως λέει στον Φατς, χωρίς θριαμβολογίες…

«Παίζεις καταπληκτικό μπιλιάρδο»,

για να λάβει την απάντηση που του φέρνει λύτρωση:

«Κι εσύ επίσης, Φαστ Έντι»

Ο Ρόσεν, μέσα από την αυστηρή φωτογραφία του Όιγκεν Σούφταν και τις ερμηνείες-σταθμούς των Νιούμαν, Λόρι και Σκοτ, δημιουργεί μια σπουδή πάνω στην ταυτότητα, την ηθική, τη νίκη και την ήττα. Το «The Hustler» παραμένει ένα εντυπωσιακά σκληρό και αμείλικτο έργο, που βυθίζεται βαθιά στο σκοτάδι της ανθρώπινης ψυχής, αλλά ταυτόχρονα προσφέρει μια ακτίνα ελπίδας για λύτρωση και αυτογνωσία. Η πορεία του προσφέρει μια ανελέητη κριτική της αμερικανικής κοινωνίας, του καπιταλισμού και του ατομικισμού.

Πρόκειται για ένα έργο που ξεπερνά το κλασικό φιλμ νουάρ, για να αναδειχθεί ως πολιτικό και ψυχολογικό δράμα, με ρίζες στον ηθικό ρεαλισμό του μεταπολεμικού αμερικανικού σινεμά.

Βαθμολογία: