Συντάκτης: Γιώργος Σπανός

Θηλυκό προέκυψε το φετινό Χρυσό Λιοντάρι του Φεστιβάλ Βενετίας. Χωρίς πολλές ταινίες να ξεχωρίζουν στο Διαγωνιστικό τελικά, η κριτική επιτροπή με πρόεδρο (εντελώς ακατανόητα) τη Maggie Gyllenhaal είχε τη δυνατότητα να επιλέξει μεταξύ συγκεκριμένων φιλμ που φάνταζαν εξαρχής, για διαφορετικούς λόγους, ως φαβορί και αυτό ακριβώς έκανε.

Έτσι, μετά από διαβουλεύσεις που, σύμφωνα με πληροφορίες, περιλάμβαναν αρκετές έντονες διαφωνίες (και πώς αλλιώς θα γινόταν με αυτές τις ταινίες που επιλέχθηκαν να διαγωνιστούν; Περισσότερα παρακάτω.), συμβιβαστικά ο Χρυσός Λέων κατέληξε στη μοναδική γυναίκα σκηνοθέτρια που συμμετείχε με ταινία μυθοπλασίας, τη Δανο-Αιγύπτια May el-Toukhi (γνωστή ως τώρα για το “Queen of Hearts”) για τη “Woman Unknown”. Έχει στο επίκεντρο μια νεαρή Δανή καμαριέρα που μετά τη λήξη του ‘Β Παγκοσμίου Πολέμου παντρεύεται τον πλούσιο εργοδότη της, κρατώντας μυστική τη σχέση της με έναν Γερμανό κατά τη διάρκεια της Κατοχής, η οποία θα συνιστούσε μέγιστη προδοσία. Η ταινία πήρε αρκετά καλές κριτικές, δεν συγκέντρωσε όμως και ιδιαίτερο ενθουσιασμό και αρκετοί εκλαμβάνουν τη βράβευσή της περισσότερο ως απάντηση των τριών γυναικών της κριτικής επιτροπής στην υποεκπροσώπηση του φύλου τους στα φεστιβάλ, για την οποία άλλωστε επικρίθηκε έντονα ο καλλιτεχνικός διευθυντής της Βενετίας, Alberto Barbera, πριν την έναρξη της φετινής Mostra. Κάποιος μη έχοντας δει ακόμα την ταινία δεν μπορεί να σχηματίσει άποψη επ’ αυτής της βράβευσης, μπορεί η ταινία να είναι πολύ καλή, πάντως, ας σημειώσω ότι, προσωπικά, με το που διάβασα τον Ιούλιο το αρχικό lineup με τη μία και μόνη γυναικεία συμμετοχή, σκέφτηκα ότι, αν αυτή προέκυπτε απλώς άνω του μετρίου, θα ήταν αυτόματα το μεγάλο φαβορί για το βραβείο…

Αυτό, μέχρι που ανακοινώθηκε λίγες μέρες πριν την έναρξη η προσθήκη της τελευταίας στιγμής του πολιτικού ντοκιμαντέρ “NAZA”, των Yuval Abraham και Rachel Szor (του “No Other Land”), σε συμπαραγωγή του Guardian και του Jonathan Glazer. Το ντοκιμαντέρ γυρίστηκε μυστικά στο Ισραήλ ενώ ο πόλεμος στη Γάζα συνεχίζεται και αποκαλύπτει την προμελετημένη εξόντωση Παλαιστίνιων αμάχων από τις δυνάμεις του IDF. Με την ανακοίνωσή του, αυτόματα το “NAZA” εκτοξεύτηκε στην κορυφή των φαβορί, και μόνο για το θέμα του, αντίστοιχα με την περσινή «Φωνή της Hind Rajab» της Kaouther Ben Hania, η οποία φέτος ήταν και μέλος της κριτικής επιτροπής. Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι το “NAZA” είναι ένα γενναίο και πολύτιμο ντοκουμέντο για τη συνεχιζόμενη γενοκτονία, ενδεχομένως απαραίτητο να ιδωθεί από όλους προκειμένου να αντιληφθούμε την πλήρη εικόνα της κατάστασης. Δικά μου ερωτήματα-σκέψεις όμως είναι τα εξής: πρέπει να έχει θέση στο Διαγωνιστικό (και το τονίζω αυτό) ενός φεστιβάλ κινηματογράφου ένα ντοκιμαντέρ καθαρής τεκμηρίωσης για ένα τόσο ευαίσθητο θέμα όσο μια σφαγή εν εξελίξει; Δεν βάζει μια τέτοια συμμετοχή το πιστόλι στον κρόταφο της κριτικής επιτροπής, ρωτώντας πολωτικά όσο και εκβιαστικά «είσαι αρκετά ευαισθητοποιημένος ή είσαι από αυτούς που βάζουν πρώτα την Τέχνη»; Ό,τι και να απαντήσεις, από κάποιους θα κατηγορηθείς. Γιατί όμως το ένα πρέπει να αποκλείει το άλλο;… Και εδώ βρισκόμαστε σε ένα φεστιβάλ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ.
Από την άλλη, πώς θα αξιολογήσεις ως ταινία ένα τεκμήριο για ένα συνεχιζόμενο δράμα; Από το αν είναι αρκετά κινηματογραφικά τα πλάνα του; Αν ο ρυθμός του κρατάει το ενδιαφέρον; Μάλλον όχι. Και, έχεις τα μέσα και τη γνώση να εκτιμήσεις την αποτελεσματικότητα των μεθόδων του ή την ευθυκρισία του; Βραβεύουμε απλώς επειδή συμφωνούμε με το μήνυμα; Αυτό που θέλω να πω είναι ότι κατά την ταπεινή γνώμη μου η τεκμηρίωση, και πόσο μάλιστα όπως εδώ, θα πρέπει να κρίνεται με τελείως διαφορετικούς όρους από τη μυθοπλασία ή και από το docudrama.
Εδώ άνθρωποι πεθαίνουν κι εσύ έχεις την πολυτέλεια να φιλοσοφείς για τα βραβεία ενός κινηματογραφικού φεστιβάλ θα αντιτείνει κανείς. Έλα όμως που υπάρχουν και αυτά…
Εν πάση περιπτώσει, οι κριτικοί χάρισαν εξαιρετικές κριτικές και η επιτροπή, πάλι κατόπιν καβγά και συμβιβασμού κατά τα λεγόμενα, απένειμε στο “NAZA” το «Ειδικό Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής» (ουσιαστικά το 3^ο βραβείο).

Ανάμεσα στα δύο προηγούμενα βραβεία χώρεσε και το “Possible Love” του αγαπημένου, ειδικά μετά το αριστουργηματικό «Παιχνίδι με τη Φωτιά», Lee Chang-dong, ταινία που έλαβε εξαιρετικές κριτικές, σαφώς τις καλύτερες του φετινού Φεστιβάλ και κέρδισε το «Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής» (2^ο βραβείο). Η ταινία πραγματεύεται τις υπόγειες εντάσεις που σταδιακά αναπτύσσονται στη γνωριμία δύο ζευγαριών από τελείως διαφορετικές κοινωνικές τάξεις στα πλαίσια της δημιουργίας ενός ντοκιμαντέρ για τις επισφαλείς συνθήκες ζωής της εργατικής τάξης της Κορέας. Μιλώντας για τις ανθρώπινες επιθυμίες, τις λεπτές (αν)ισορροπίες, τις ταξικές ανισότητες, τον φθόνο και την αγάπη, το βραδύκαυστο, οξυδερκές σινεμά του Νοτιοκορεάτη φέρεται εδώ να συνομιλεί με τα «Παράσιτα». Το “Possible Love” απέσπασε επιπλέον το σημαντικό βραβείο FIPRESCI της Ομοσπονδίας Κριτικών.

Πιο άμεσα πολιτικός, ο σταθερά αξιόλογος Stéphane Brizé, αριστερός και ειδικευμένος σε δράματα πάνω στη σχέση του ατόμου με την εργασία του, αλλά και σε ρομαντικά δράματα, απέσπασε φέτος το Βραβείο Σεναρίου για το “Un Bon Soldat” (“A Good Soldier”), ταινία γύρω από την τοξική κουλτούρα του σύγχρονου κόσμου των επιχειρήσεων, με πρωταγωνιστές την Alba Rohrwacher και τον μόνιμο συνεργάτη του, Vincent Lindon.

Το μεγαλεπίβολο “DAU” του αντιφρονούντος Ρώσου Ilya Khrzhanovsky κέρδισε τον Αργυρό Λέοντα (ουσιαστικά βραβείο καλύτερης σκηνοθεσίας). Αυτό που ξεκίνησε ως μια βιογραφική ταινία για τον μεγάλο Ρώσο φυσικό Lev Landau (εξ ου το Dau) μετεξελίχθηκε σταδιακά σε ένα κολοσσιαίο και πολυετές εμβυθιστικό πρότζεκτ που θυμίζει τη «Συνεκδοχή της Νέα Υόρκης» και το “Truman Show”, κατά το οποίο γιγαντιαίες εγκαταστάσεις κατασκευάστηκαν ως ανακατασκευές των εργαστηρίων του σοβιετικού πυρηνικού προγράμματος που διηύθυνε ο Landau, οι οποίες ως κινηματογραφικό σετ κατοικήθηκαν με συνθήκες της εποχής 1928-1968 για χρόνια από ερασιτέχνες ηθοποιούς, με κάθε κίνησή τους να καταγράφεται 24 ώρες το 24ωρο, και με το αποτέλεσμα να μοιάζει περισσότερο με κοινωνιολογικό πείραμα. Όπως το θέτει ο εμπνευστής του, «η αφετηρία μου ήταν το ενδιαφέρον μου για τα ανθρώπινα όντα – την ικανότητά μας να αγαπάμε, να δημιουργούμε και να είμαστε ελεύθεροι, να κάνουμε ηθικές επιλογές και να βιώνουμε τη χαρά σε έναν κόσμο όπου ένα απολυταρχικό σύστημα σταδιακά αλλάζει την ίδια την ανθρώπινη φύση.» Από το όλο πρότζεκτ προέκυψαν αμέτρητες ώρες υλικού που μονταρίστηκαν σε αρκετές ταινίες, με τη συγκεκριμένη που παρουσιάστηκε φέτος στη Βενετία να είναι η κύρια, η «μητρική», όπως τη χαρακτήρισε. Πρωταγωνιστής της ταινίας, στον ρόλο του Landau είναι ο πολύ γνωστός μας Ελληνορώσος μαέστρος Θεόδωρος Κουρεντζής. Αρκετές ενστάσεις ακούστηκαν για τις μεθόδους που εφαρμόστηκαν στα πλαίσια αυτού του project, υπήρξαν καταγγελίες για ψυχολογική ή και σωματική κακοποίηση, αλλά και ότι πραγματικοί πρώην πράκτορες της KGB που συμμετείχαν έκαναν κατάχρηση εξουσίας. Από αρκετούς πάντως το DAU χαρακτηρίστηκε ως και η ταινία της χρονιάς. Ανυπομονούμε να τη δούμε και αναμένουμε να αξιολογήσουμε κατά πόσο η αξία της έγκειται στο τελικό αποτέλεσμα επί της οθόνης ή κυρίως στην απίστευτη διαδικασία της κατασκευής της.

Τα βραβεία γυναικείας και αντρικής ερμηνείας (Κύπελλο Volpi) πήραν αντίστοιχα η πρωταγωνίστρια Mathilde Arcel της προαναφερθείσας “Woman Unknown” που κέρδισε και τον Χρυσό Λέοντα, και ο εξαιρετικός John Malkovich στην, κατά πώς λέγεται από πολλούς, καλύτερη ερμηνεία της καριέρας του στην ταινία του Martin McDonagh, “Wild Horse Nine”, ερμηνεία που πιθανότατα θα τον οδηγήσει και στα Oscars. Παρεμπιπτόντως, αν και η ταινία συγκέντρωσε από τις καλύτερες κριτικές του Φεστιβάλ, έμεινε χωρίς μεγάλο βραβείο.

Το βραβείο Marcello Mastroianni (ανερχόμενου/ης ηθοποιού), που μετά βίας κατάφερε να προφέρει η Maggie Gyllenhaal, απονεμήθηκε στην Malou Khebizi για την ερμηνεία της στο “A Place to Heal”.

Το “Look Back” του Kore-eda δεν κέρδισε κάποιο βραβείο στη χθεσινή απονομή, αλλά μάζεψε αρκετά από τα ανεξάρτητα βραβεία άλλων οργανώσεων.

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι η ταινία της Ζακλίν Λέντζου “A Day in the Life of Jo: Chapter Phaedra ” απέσπασε πολύ θετικές κριτικές και το βραβείο καλύτερης σκηνοθεσίας στο τμήμα Orizzonti της Βενετίας. Το Βραβείο Καλύτερης Ταινίας του συγκεκριμένου τμήματος κέρδισε το “Diane in the Loop”.

Δείτε και: Φεστιβάλ Βενετίας: Κύριοι Νικητές