Συντάκτης: Γιώργος Ξανθάκης

Υπάρχουν άνθρωποι που αγαπούν το ποδόσφαιρο απλώς ως παιχνίδι. Και υπήρξε ο Πιέρ Πάολο Παζολίνι (1922-1975), που το αγάπησε σαν ποίημα. Ήταν ερασιτέχνης ποδοσφαιριστής μέχρι το τραγικό τέλος της ζωή του, αλλά και φανατικός οπαδός της Μπολόνια.

Για εκείνον, το γκολ δεν ήταν απλώς αριθμός ή στατιστική• ήταν στιγμή απόλυτης έκφρασης, ένας κεραυνός που διαπερνούσε τον σκόρερ και το κοινό, μια στιγμή όπου σώμα και ψυχή ενώνονταν σε τέλεια αρμονία, όπως η λέξη σ’ έναν στίχο. Ο ίδιος είχε δηλώσει: «Σε κάποιες στιγμές του ποδοσφαίρου υπάρχουν αποκλειστικά ποιητικές στιγμές: οι στιγμές του γκολ. Κάθε γκολ είναι πάντα μια επινόηση, μια ανατροπή του κώδικα: κάθε γκολ είναι αναπόφευκτο, αστραπιαίο, εκπληκτικό, αμετάκλητο. Ακριβώς όπως η ποιητική λέξη».

Ο Παζολίνι αντιλαμβανόταν το ποδόσφαιρο ως θέατρο, κοινωνικό δράμα και γλώσσα. Κάθε φάση είχε την ένταση μιας μικρής αφήγησης• κάθε πάσα ήταν υπόσχεση• κάθε μακρινό σουτ, απόπειρα για θαύμα. Το γήπεδο μεταμορφωνόταν σε σκηνή, οι παίκτες σε χαρακτήρες που παίζουν με την τύχη και την ομορφιά, και οι θεατές σε μάρτυρες μιας καθημερινής, ιερής αναπαράστασης.

«Το ποδόσφαιρο είναι η τελευταία ιερή αναπαράσταση της εποχής μας» τόνιζε με πάθος.

Κι όμως, για τον Παζολίνι, το ποδόσφαιρο ήταν κάτι βαθύτερο• ένας καθρέφτης της κοινωνίας. Οι νέοι από φτωχικές γειτονιές που ξεπροβάλλουν στον αγωνιστικό χώρο συμβολίζουν την υπέρβαση, την κοινωνική κινητικότητα, τον αγώνα για μια θέση στον κόσμο. Παρά τη μαγεία του παιχνιδιού, η εμπορευματοποίηση παραμονεύει, έτοιμη να σκοτώσει την αυθεντική «ποιητική στιγμή».

Ο σκηνοθέτης δεν έκρυβε τον θαυμασμό του: «Θα ήθελα να είμαι ένας καλός ποδοσφαιριστής -για μένα, το ποδόσφαιρο είναι από τις μεγαλύτερες απολαύσεις, μετά τη λογοτεχνία και τον έρωτα».

Κάθε αγώνας, κάθε γκολ, κάθε φάση κουβαλά τη δική της γοητεία, τη δική της ιερότητα, συνδυάζοντας την ένταση της σωματικής προσπάθειας με την απεραντοσύνη της ψυχικής ευχαρίστησης. Ο Παζολίνι έβλεπε τους ποδοσφαιριστές σαν ποιητές του γηπέδου, δημιουργούς μικρών θαυμάτων.

«Ο πρώτος σκόρερ του πρωταθλήματος είναι πάντα ο καλύτερος ποιητής της χρονιάς,» συνήθιζε να λέει.

Για τον μεγάλο ιταλό σκηνοθέτη, το ποδόσφαιρο ήταν ζωντανή ποίηση, συλλογική εμπειρία, προσωπική έκσταση. Κάθε παιχνίδι ήταν ένα μικρό θαύμα, κάθε γκολ ανατροπή της καθημερινότητας, κάθε ντρίμπλα στιγμή απροσδόκητης μαγείας.

«Η ντρίμπλα είναι επίσης καθαυτό ποιητική, αν και όχι πάντα τόσο ποιητική όσο το γκολ. Πράγματι, το όνειρο κάθε ποδοσφαιριστή -και όλων των θεατών- είναι να ξεκινήσει από τη σέντρα, να ντριπλάρει όλους τους αντιπάλους και να σκοράρει. Αν μπορεί κανείς να φανταστεί το εξαίσιο στο ποδόσφαιρο, θα ήταν αυτό. Αλλά δεν συμβαίνει ποτέ. Παραμένει όνειρο». Δυστυχώς, ο Παζολίνι δεν έζησε για να δει τον Μαραντόνα να το κάνει δύο φορές στο Μουντιάλ του 1986, κόντρα στην Αγγλία και στο Βέλγιο.

Η σχέση του Παζολίνι με το άθλημα ήταν ερωτική, σχεδόν μυθολογική• ένα πάθος που ένωνε σάρκα και πνεύμα, τέχνη και ζωή, κοινωνία και ατομικότητα. Στον κόσμο του Παζολίνι, το ποδόσφαιρο δεν είναι απλώς παιχνίδι, αλλά αναπνέουσα ποίηση, όπου κάθε στιγμή μπορεί να γίνει αιώνια.