Τέσσερις ιστορίες οι οποίες διαδραματίζονται παράλληλα και οι οποίες αποτελούσαν χαρακτηριστικά παραδείγματα μισαλλοδοξίας για τον δημιουργό. Με χρονολογική σειρά, πρώτη: 538 π.Χ. ή άλωση της Βαβυλώνας από τα στρατεύματα του Κύρου, δεύτερη: η προδοσία και σταύρωση του Χριστού, τρίτη: η σφαγή της νύχτας του Αγίου Βαρθολομαίου που έγινε στο Παρίσι το 1572 μ.Χ. και η τέταρτη διαδραματίζεται στη «σύγχρονη» εποχή σχετικά με μια δικαστική πλάνη.
Σκηνοθεσία:
D.W. Griffith
Κύριοι Ρόλοι:
Lillian Gish … η αιώνια μητέρα
Mae Marsh … η αγαπημένη
Robert Harron … το αγόρι
F.A. Turner … ο πατέρας της αγαπημένης
Sam De Grasse … Arthur Jenkins
Vera Lewis … Mary Jenkins
Miriam Cooper … η μοναχική
Bessie Love … η νύφη της Κανά
Howard Gaye … Ιησούς/καρδινάλιος de Lorraine
Eugene Pallette … Prosper Latour
W.E. Lawrence … Henri de Navarre
Elmer Clifton … ο ραψωδός
Alfred Paget … πρίγκιπας Belshazzar
Tully Marshall … αρχιερέας του Μπελ-Μαρντούκ
Κεντρικό Επιτελείο:
Σενάριο: D.W. Griffith
Παραγωγή: D.W. Griffith
Μουσική: Joseph Carl Breil
Φωτογραφία: G.W. Bitzer
Μοντάζ: D.W. Griffith, James Smith, Rose Smith
Σκηνικά: D.W. Griffith
Κοστούμια: D.W. Griffith, Clare West
Διεθνής Κριτική (μ.ο.): Πολύ θετική.
Τίτλοι
- Αυθεντικός Τίτλος: Intolerance
- Ελληνικός Τίτλος: Μισαλλοδοξία
- Εναλλακτικός Τίτλος: Intolerance: Love’s Struggle Throughout the Ages
- Εναλλακτικός Τίτλος: Intolerance: A Sun-Play of the Ages
Παραλειπόμενα
- Μία από τις πλέον διαδραστικές ταινίες του βωβού σινεμά, επηρεάζοντας όλα σχεδόν τα ευρωπαϊκά κινηματογραφικά ρεύματα που θα ακολουθήσουν. Χωρισμένο σε 4 κεφάλαια με χρονική απόκλιση αιώνων ανάμεσα τους, η κάθε ιστορία ξεχωρίζει και από τον -μονόχρωμο- χρωματισμό της, ενώ το κοινό τους γνώρισμα είναι η παρουσία της αιώνιας μητέρας (Lillian Gish). Ήταν μια έμμεση απάντηση του Griffith στους επικριτές της πρώτης μεγάλου μήκους ταινίας του, Η Γέννηση ενός Έθνους, που την κατηγόρησαν για έντονο ρατσισμό και ηρωποίηση του ΚΚΚ. Απάντηση όμως περί ποιότητας και όχι μια απολογία, μια και ο δημιουργός επέμενε μέχρι τέλους ότι δεν είχε πράξει κάτι λανθασμένο.
- Στο σενάριο συνεργάστηκαν και οι Hettie Grey Baker, Tod Browning, Anita Loos, Mary H. O’Connor και Frank E. Woods, αλλά μόνο το όνομα του D.W. Griffith υπάρχει στους τίτλους. Χαρακτηριστικό μέρος επίσης της όλης ιδέας (και ο τίτλος) προέρχεται από ποίημα του Walt Whitman (Out of the Cradle Endlessly Rocking).
- Σε μικρούς ρόλους ή ως κομπάρσοι εμφανίζονται οι: Frank Borzage, Tod Browning, Donald Crisp, Douglas Fairbanks, Mildred Harris, Erich von Stroheim και King Vidor.
- Τρεις χιλιάδες κομπάρσοι (με μισθό 12 δολάρια ημερησίως) και σκηνικά που ξεπερνούσαν την τότε χολιγουντιανή φαντασία απάρτιζαν μια ολοκληρωτική άποψη περί του τι εστί έπος. Στην περίφημη Sunset Boulevard χτίστηκε το βαβυλωνιακό σκηνικό ύψους 91 μέτρων, αλλά και οι δρόμοι της Ιουδαίας και του μεσαιωνικού Παρισιού.
- Αρχικά ο Griffith σχεδίαζε να γυρίσει μόνο τη σύγχρονη ιστορία (The Mother and the Law), αλλά ενώ την ολοκλήρωνε, αποφάσισε να την επεκτείνει. Το The Mother and the Law κυκλοφόρησε εντέλει και αυτόνομο το 1919, αλλά με νέο μοντάζ.
- Χρειάστηκαν 914 μέτρα φιλμ για να χωρέσουν το υλικό.
- Ο βρετανός Howard Gaye, που ερμηνεύει τον Ιησού, συνδέθηκε τη δεκαετία του 1920 με σεξουαλικό σκάνδαλο, αναγκάζοντας την Αγγλία να αφαιρέσει το όνομα του από τις κόπιες.
- Το κόστος είχε αναφερθεί ότι άγγιζε το αστρονομικό ποσό των 2 εκατομμυρίων δολαρίων. Στην πραγματικότητα, σύμφωνα με τα λογιστικά βιβλία, η ταινία κόστισε μόλις 385 χιλιάδες (με το ένα τρίτο να πηγαίνει στην ιστορία της Βαβυλώνας). Όταν αναφέρθηκαν λοιπόν τα κέρδη στο ένα εκατομμύριο δολάρια, όλοι μίλησαν για τρανή εμπορική αποτυχία, κάτι που φυσικά δεν ίσχυε.
- Υπήρξε τεράστια επιτυχία στη Σοβιετική Ένωση (επιρρεάζοντας ισχυρά την τοπική κινηματογραφία), αλλά κανείς δεν έμαθε λεπτομέρειες περί αριθμών, μια και η προβολή της γίνονταν δίχως άδεια από τον Griffith.
- Η ταινία δεν ανήκει πλέον κάπου, και είναι σε δημόσια διάθεση. Απαντάται σε διάφορες εκδοχές, με τη μικρότερη να είναι στα 163 λεπτά. Η πιο ολοκληρωμένη που κυκλοφορεί είναι η The Killiam Shows Version, κι αυτή είναι στα 176.
Κριτικός: Γιώργος Ξανθάκης
Έκδοση Κειμένου: 26/9/2026
Κριτικός: Η Μισαλλοδοξία (Intolerance: Love’s Struggle Throughout the Ages, 1916) του David Wark Griffith είναι ένα από τα πιο φιλόδοξα, τολμηρά και ριζοσπαστικά επιτεύγματα στην ιστορία του κινηματογράφου. Γεννημένη από την ανάγκη εξιλέωσης -απάντηση στις καυστικές επικρίσεις για τις ρατσιστικές νύξεις της προηγούμενης εμπορικής του επιτυχίας, The Birth of a Nation (1915)- μα και από μια σχεδόν προφητική φιλοδοξία, η ταινία τολμά να αγκαλιάσει 2.500 χρόνια ανθρώπινης ιστορίας μέσα σε ένα και μοναδικό βλέμμα. Η ιδιοφυΐα του έργου βρίσκεται πρωτίστως στην ίδια του την αρχιτεκτονική: τέσσερις ανεξάρτητες αφηγήσεις, τέσσερις εποχές, μία και μοναδική μάχη.
Η αγάπη ενάντια στη μισαλλοδοξία. Η Βαβυλώνα του 539 π.Χ., όπου ο πρίγκιπας Βαλτάσαρ συγκρούεται με τον Κύρο τον Μέγα και όπου η πτώση μιας αυτοκρατορίας γεννιέται από την αλαζονεία, την προδοσία, τη θρησκευτική έχθρα ανάμεσα στους οπαδούς του Μπελ και της Ιστάρ. Η Ιουδαία των θαυμάτων -ο γάμος της Κανά, η άφεση της μοιχαλίδας- όπου η καλοσύνη του Χριστού συντρίβεται από τον φανατισμό των Φαρισαίων και οδηγείται στη σταύρωση. Η Γαλλία του 1572, βουτηγμένη στο αίμα της Νύχτας του Αγίου Βαρθολομαίου, όπου ένα νεαρό ζευγάρι Ουγενότων γίνεται μάρτυρας της ρωμαιοκαθολικής σφαγής. Και η σύγχρονη Αμερική του 1916, ρεαλιστική και σκληρή, όπου ο καπιταλισμός, ο ηθικός πουριτανισμός και η βίαιη καταστολή απεργιών σπρώχνουν έναν αθώο νέο προς την αγχόνη, σε μια αγωνιώδη κούρσα κατά του χρόνου για να αποτραπεί η εκτέλεση. Τέσσερις ιστορίες, ένας παλμός.
Ο Griffith, μαζί με τον διευθυντή φωτογραφίας Billy Bitzer και τους μοντέρ James και Rose Smith, δεν αφηγείται απλώς -συνθέτει. Εγκαταλείπει τη γραμμική, διαδοχική αφήγηση και τολμά ένα παράλληλο, ανορθόδοξο μοντάζ πρωτόγνωρο για την εποχή του, όπου οι τέσσερις χρόνοι συνομιλούν, συγκρούονται, αναπνέουν μαζί. Στην αρχή τα κομμάτια κάθε ιστορίας διατηρούν σχετική διάρκεια και ηρεμία · όσο όμως η δράση πλησιάζει στο τέλος της, ο ρυθμός σφίγγει, επιταχύνει, ασφυκτιά. Οι εναλλαγές γίνονται όλο και πιο πυκνές, ώσπου οι ρόδες των περσικών πολεμικών αρμάτων και οι ρόδες των σύγχρονων αυτοκινήτων και τρένων στριφογυρίζουν στην ίδια δίνη, ενώνοντας εποχές μακρινές σ’ ένα ζαλιστικό, σχεδόν παραληρηματικό κρεσέντο. Δεν είναι τυχαίο που ο κορυφαίος ιστορικός του κινηματογράφου George Sadoul έγραψε πως ο Griffith υπήρξε εκείνος που έβγαλε την κινηματογραφική γλώσσα από το χάος.
Και στο κέντρο όλων, μια εικόνα επιστρέφει, ήρεμη και επίμονη, σαν αγκυροβόλιο μέσα στην καταιγίδα: μια μητέρα -η Lillian Gish- λικνίζει αδιάκοπα μια κούνια. Το «λίκνο του χρόνου» λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα σε αιώνες, ως υπενθύμιση πως κάτω από τη βία, τη διαμάχη και την ιστορική απόσταση, η ανθρώπινη εμπειρία συνεχίζεται αδιάκοπη, ενιαία, αιώνια. Η επιλογή να παραμείνουν πολλοί κεντρικοί χαρακτήρες ανώνυμοι -«Αγαπημένη», «Αγόρι», «Κόρη του Βουνού»- τους απογειώνει από πρόσωπα σε σύμβολα, οικουμενικά, δίχως χρόνο και τόπο.
Σε επίπεδο παραγωγής, το εγχείρημα είναι κολοσσιαίο, σχεδόν αλαζονικό, πρωτοφανές για τα δεδομένα της εποχής: χιλιάδες κομπάρσοι, πολυτελή κοστούμια, γιγαντιαία σκηνικά που υψώνονται σαν να θέλουν ν’ αγγίξουν τον ίδιο τον ουρανό -ιδιαίτερα τα τεράστια τείχη και αγάλματα της Βαβυλώνας. Ο Griffith διαχειρίζεται τον κινηματογραφικό χώρο και την κίνηση των μαζών με τρόπο σχεδόν αρχιτεκτονικό, θέτοντας τα θεμέλια για κάθε επικό έργο που θα ακολουθήσει.
Όμως η φιλοδοξία έχει τίμημα. Τα δύο εκατομμύρια δολάρια -χρηματοδοτημένα σε μεγάλο βαθμό από τον ίδιο τον σκηνοθέτη, μέσα από τα κέρδη της προηγούμενης ταινίας του- βυθίζουν τον Griffith στην οικονομική καταστροφή. Το κοινό του 1916, απροετοίμαστο για μια τόσο προηγμένη και σύνθετη αφηγηματική δομή, διαβάζει την ταυτόχρονη εξέλιξη των τεσσάρων ιστοριών ως χάος, όχι ως αρμονία. Η οικονομική αυτή συντριβή αναδιαμορφώνει καθοριστικά τη βιομηχανία του Χόλιγουντ, ενισχύοντας τον ρόλο των παραγωγών και περιορίζοντας την απόλυτη καλλιτεχνική ελευθερία των σκηνοθετών που θα ακολουθήσουν.
Κι όμως. Η «Μισαλλοδοξία» επιβιώνει εκεί όπου η εμπορική επιτυχία σβήνει, και σήμερα αναγνωρίζεται ως ένα διαχρονικό αριστούργημα, σημείο αναφοράς. Ένα έργο τολμηρό και άκαμπτο, χαοτικό και αρχιτεκτονικό, τρυφερό και βίαιο, τοπικό και οικουμενικό. Οι σκηνοθετικές πρωτοπορίες και οι τεχνικές μοντάζ του Griffith άσκησαν τεράστια επιρροή στους ευρωπαίους και κυρίως στους σοβιετικούς κινηματογραφιστές, αποδεικνύοντας πως ο κινηματογράφος μπορεί να ξεπεράσει τα όρια της απλής ψυχαγωγίας και να γίνει γλώσσα -αυτόνομη, οικουμενική, βαθιά φιλοσοφική και ανθρωπιστική.
Βαθμολογία:
0 κακή | 1 μέτρια | 2 ενδιαφέρουσα | 3 καλή | 4 πολύ καλή | 5 αριστούργημα
Γκαλερι φωτογραφιων
