Μαύρο + Άσπρο

Ένας νεαρός φτάνει στην Αθήνα για να σπουδάσει στη Σχολή Καλών Τεχνών και να εκπληρώσει το όνειρό του να γίνει ζωγράφος. Γρήγορα έρχεται σε αντίθεση με τους συμφοιτητές του, όταν αρνείται να ενταχθεί στο γενικότερο κλίμα αναταραχής των ελληνικών πανεπιστημίων, θέλοντας να αφοσιωθεί στις σπουδές του, προτού όμως η προσπάθεια για επιβίωση στην πρωτεύουσα τον οδηγήσει στην κοινωνική ένταξη και στην αστικοποίησή του.

Σκηνοθεσία:

Θανάσης Ρεντζής

Νίκος Ζερβός

Κύριοι Ρόλοι:

Γιώργος Τσεμπερόπουλος … Κώστας Καφετζόγλου

Βίκυ Ποταμιάνου … Λένα

Χάρης Ιωάννου … Χάρης

Νινέττα … Μαίρη

Γιάννης Τυπάλδος … Γιάννης

Σταύρος Χριστοφίδης … γκαλερίστας

Αλέξης Ταμπουράς … φοιτητής εξ Αμερικής

Ανδρέας Βελισσαρόπουλος … φοιτητής

Δημήτρης Ποταμιάνος … καθηγητής

Κεντρικό Επιτελείο:

Σενάριο: Θανάσης Ρεντζής, Λουκάς Θεοδωρακόπουλος

Παραγωγή: Θανάσης Ρεντζής, Νίκος Ζερβός

Μουσική: Γιώργος Παπαδάκης

Φωτογραφία: Σάκης Μανιάτης

Μοντάζ: Θανάσης Ρεντζής

Σκηνικά: Α. Κοσμετάτου

Διεθνής Κριτική (μ.ο.): Θετική.

Τίτλοι

• Αυθεντικός Τίτλος: Μαύρο + Άσπρο
• Διεθνής Τίτλος: Black + White
• Εναλλακτικός Τίτλος: Άσπρο-Μαύρο
• Εναλλακτικός Τίτλος: Μαύρο και Άσπρο

Παραλειπόμενα

• Γυρίστηκε προς το καλοκαίρι του 1973, μετά τα γεγονότα της κατάληψης της Νομικής Σχολής Αθηνών που έλαβε χώρα τον Φεβρουάριο της ίδιας χρονιάς, και ήταν η πρώτη μαζική κινητοποίηση των φοιτητών κατά την περίοδο της χούντας.
• Με αυτή την ταινία ξεκινά την κινηματογραφική του καριέρα ο σκηνοθέτης Νίκος Ζερβός, ενώ για τον Θανάση Ρεντζή είναι η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία μυθοπλασίας του.
• Η πρεμιέρα της ταινίας έγινε στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης στις 25 Σεπτεμβρίου 1973. Παρότι αρχικά απαγορεύτηκε η προβολή της στους κινηματογράφους, τελικά δόθηκε η σχετική άδεια από τη Δευτεροβάθμια Επιτροπή Ελέγχου Ταινιών μετά από περικοπές κάποιων σκηνών και κυκλοφόρησε αποκλειστικά στον κινηματογράφο Αλκυονίς στις 12 Νοεμβρίου 1973, δύο μόλις μέρες πριν την έναρξη της εξέγερσης του Πολυτεχνείου. Σύμφωνα με ανεπιβεβαίωτες πηγές, η προβολή της στην Αλκυονίδα κράτησε μόνο τρεις μέρες (12 με 14 Νοεμβρίου) κατά τις οποίες έκοψε τα 5.278 εισιτήρια που αναφέρει η βιβλιογραφία, και μετά υπέστη ολοκληρωτική απαγόρευση. Σε συνέντευξή του, ο Νίκος Ζερβός αναφέρει πως η ταινία “απαγορεύτηκε αρχικά, μέχρι που κυκλοφόρησε με μερικές [σκηνές να έχουν κοπεί]. Κανονικά κυκλοφόρησε ξανά το ’74. […] Είχε περάσει απαρατήρητη. Δεν είχε πάρει κακές κριτικές. Μάλιστα, είχε αρέσει σε ορισμένους σημαντικούς κριτικούς της εποχής”. [πηγή: Athens Voice]
• Τα πολλά εξωτερικά γυρίσματα της ταινίας πραγματοποιήθηκαν σε σημεία των Εξαρχείων και του Λυκαβηττού, στην πλατεία Αβησσυνίας, τον Εθνικό Κήπο, την παραλία του Σαρωνικού Κόλπου, τους προαύλιους χώρους του Πολυτεχνείου και της Σχολής Καλών Τεχνών, το αρχαιολογικό μουσείο και το αρχαίο θέατρο των Δελφών. Μια σκηνή γυρίστηκε στο θρυλικό δισκάδικο Pop Eleven των αδελφών Φαληρέα, στην οδό Σκουφά 73Α.
• Στην ταινία περιλαμβάνεται ένα πεντάλεπτο απόσπασμα της ταινίας “Ο Δράκος” του Νίκου Κούνδουρου, που παρακολουθούν στον κινηματογράφο και μετέπειτα σχολιάζουν οι φοιτητές-χαρακτήρες.
• Οι διάλογοι του σεναρίου έχουν γραφτεί από τον ποιητή και μεταφραστή Λουκά Θεοδωρακόπουλο, ο οποίος υπήρξε επίσης αντιστασιακός κατά την Κατοχή, και πρωτοπόρος ακτιβιστής του ΛΟΑΤ κινήματος.
• Το απόσπασμα σχετικά με την κοινωνική λειτουργία της αρχαίας ελληνικής τέχνης που ακούγεται στη σκηνή ενός μαθήματος στη Σχολή Καλών Τεχνών, είναι από ένα κείμενο του διακεκριμένου φιλόλογου Ιωάννη Συκουτρή (1901-1937). Τον καθηγητή υποδύεται ο Δημήτρης Ποταμιάνος, μετέπειτα καθηγητής στην Πάντειο. Σε μια άλλη σκηνή, η φωνή της καθηγήτριας που αγορεύει ανήκει στη μετέπειτα γνωστή συγγραφέα Ιωάννα Καρυστιάνη, τότε μέλος της Αντι-ΕΦΕΕ -της παράνομης φοιτητικής οργάνωσης της ΚΝΕ κατά την περίοδο της χούντας. [πηγή: blog Ο Υπνοβάτης]
• Ο Γιώργος Τσεμπερόπουλος πραγματοποιεί εδώ την πρώτη του εμφάνιση ως ηθοποιός -και δη σε πρωταγωνιστικό ρόλο- έναν χρόνο πριν ξεκινήσει την καριέρα του ως σκηνοθέτης, κρατώντας επίσης τη θέση του βοηθού σκηνοθέτη. Συμμετέχουν επίσης ο σκηνοθέτης Γιάννης Τυπάλδος, ο σκηνοθέτης Ανδρέας Βελισσαρόπουλος που κρατά επίσης τις θέσεις του βοηθού οπερατέρ και του σκριπτ, και ο ζωγράφος Αλέξης Ταμπουράς στον οποίο ανήκουν και τα πολυάριθμα σχέδια του χαρακτήρα που υποδύεται.
• Η ταινία είναι αφιερωμένη στον φιλόλογο και λογοτέχνη Κώστα Φωτεινό.
• Στις 30 Απριλίου 2018, προβλήθηκε για πρώτη φορά σε αποκατεστημένη ψηφιακή κόπια στο πλαίσιο του αφιερώματος “Η Χαμένη Λεωφόρος του Ελληνικού Σινεμά: Ντοκουμέντα”, στον κινηματογράφο Άστορ. Έκτοτε, συμπεριλήφθηκε στο online πρόγραμμα προβολών της Ταινιοθήκης της Ελλάδος, “Η Ταινιοθήκη στο Σπίτι: Μνήμες Δικτατορίας”, στις 21 Απριλίου 2021. Προβλήθηκε επίσης, στις 16 Δεκεμβρίου 2025, στα πλαίσια του αφιερώματος του Φεστιβάλ Πρωτοποριακού Κινηματογράφου στον Θανάση Ρεντζή με αφορμή τον θάνατό του.

Μουσικά Παραλειπόμενα

• Στους τίτλους αρχής, ακούγεται το τραγούδι “Ήμασταν Δυο” σε ερμηνεία Χάρις Αλεξίου, μουσική Μάνου Λοΐζου και στίχους Δημήτρη Χριστοδούλου, που αποτελεί μια προγενέστερη εκδοχή του “Καλημέρα Ήλιε”.
• Κατά τη διάρκεια της σκηνής στους Δελφούς, ακούγεται ο Πρώτος Δελφικός Ύμνος στον Απόλλωνα που γράφτηκε από τον Αθήναιο, μάλλον το 128 π.Χ., σε ερμηνεία της σοπράνο Arda Mandikian. Το κομμάτι ανακάλυψε ο μουσικός επιμελητής της ταινίας, Γιώργος Παπαδάκης, στο διπλό βινύλιο του 1957 “Ancient & Oriental Music – Volume 1 of the History of Music in Sound” που είχε στην κατοχή του. [πηγή: blog Ο Υπνοβάτης]
• Η έναρξη και το φινάλε της ταινίας ντύνονται μουσικά με αποσπάσματα του “Echoes” των Pink Floyd, ενώ ακούγονται επίσης τμήματα από τα “Time” και “Atom Heart Mother”, καθώς και το “Highway Star” των Deep Purple.