Ανάμνηση

Κριτικός: Σοφία Γουργουλιάνη

Έκδοση Κειμένου: 21/10/2021

Ξεκινώντας από το αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι ο Απιτσατπόνγκ Βιρασετάκουν είναι ένας από τους ελάχιστους σύγχρονους δημιουργούς μιας νέας φιλμικής γλώσσας, κάθε του ταινία παραμένει πρωτίστως ένα καλλιτεχνικό γεγονός πελώριας αξίας. Πατώντας γερά στην παρακαταθήκη του Ταρκόφσκι, ο Βιρασετάκουν καταφέρνει να υπνωτίσει συνειδήσεις και να ξυπνήσει κινηματογραφικά ένστικτα μιλώντας για τα κρυφά, τα απόκρυφα και τα εντελώς φανερά, χαρίζοντας ταυτόχρονα οπτική ηδονή και απανωτούς κινηματογραφικούς οργασμούς.

Εδώ εκδράμει δημιουργικά για πρώτη φορά έξω από την Ταϊλάνδη, για να βρεθεί στην Κολομβία όπου θα αφηγηθεί την ιστορία της σκωτσέζας Τζέσικα, η οποία διατηρεί ανθοκομική μονάδα στο Μεντεγίν της Κολομβίας. Η Τζέσικα θα βρεθεί απρόσμενα να συμπαραστέκεται στην ασθενούσα αδερφή της στην Μπογκοτά. Όταν η αδερφή της θα αναρρώσει από μια μυστηριώδη κι άγνωστη ασθένεια που της προκάλεσε ανεξήγητα αναπνευστικά προβλήματα, η Τζέσικα θα ξεκινήσει να ακούει ήχους, τους οποίους όμως γρήγορα θα αντιληφθεί πως δεν ακούει κανείς άλλος γύρω της.

Ίσως τώρα να μπορεί να ειπωθεί πως η ταινία αποτελεί το ταξίδι της για την ανεύρεση της πηγής του ήχου ή ακόμα η προσωπική της οδύσσεια προς κάποια οριστική Ιθάκη. Όλα όσα όμως ακολουθούν στην ταινία μπορούν να διαψεύσουν οποιαδήποτε προσπάθεια για γραμμική αφήγηση των γεγονότων και για περιγραφή μιας αποκαλυπτικής, οργασμικής κινηματογραφικής εμπειρίας που δεν επιτρέπει σε μάτια, βλέμματα και ψυχές να χάσουν ούτε εκατοστό της μαγικής αυτής οθόνης.

Ο Βιρασετάκουν πιάνει στα χέρια του την ακριβή ύλη των ονείρων, και καταφέρνει να την πλάσει σε ένα είδος τέχνης που κι αν μένει πιστό στον ελιτισμό του, καταφέρνει να δημιουργήσει μοναδικά μια οπτική ταυτότητα ικανή να επανεφεύρει τον κινηματογράφο. Με τους αργούς υπνωτιστικούς του ρυθμούς να χαϊδεύουν αστικά και δασικά τοπία και με ένα σενάριο ικανό να σε παρασύρει σε μια δίνη αναζήτησης αποφεύγοντας διακριτικά τον σκόπελο της επεξηγηματικότητας σε βυθίζει σε μια προσωπική πορεία προς την εσωτερική σου ενδοχώρα. Μια ενδοχώρα ικανή μέσα σε δύο ώρες και είκοσι λεπτά να ανθίσει και ν’ ανοίξει ως διακριτό μπουμπούκι και να σε πλημμυρίσει ερωταπαντήσεις που ακόμα δεν ήξερες ότι διέθετες.

Κι αν η γράφουσα βρήκε σεναριακά ερωτήματα για την αδυναμία μας να συνδεθούμε με τόπους και πρόσωπα και για την αέναη αναζήτηση μιας κάποιας επαφής με τον πυρήνα της ύπαρξης μας, η υπαρξιακή αυτή αναζήτηση θα καταφέρει να χαρίσει τα δικά της ψήγματα αλήθειας σε κάθε μοναδικό και διακριτό θεατή.

Βαθμολογία:

Κριτικός: Γιώργος Σπανός

Έκδοση Κειμένου: 5/2/2026

Μια Βρετανίδα, κατά τη διαμονή της στην Μπογκοτά της Κολομβίας, κάποιο ξημέρωμα ξυπνά από έναν ξαφνικό δυνατό ήχο. Ο άγνωστος ήχος, που φαίνεται να ακούει μόνο αυτή, επανέρχεται ανά τακτά διαστήματα και η Jessica αποφασίζει να διερευνήσει την προέλευσή του. Η αναζήτησή της θα την οδηγήσει τελικά στην κολομβιανή ζούγκλα και σε έναν μυστηριώδη σαμάνο που ισχυρίζεται ότι θυμάται τα πάντα από την αρχή του κόσμου. Παράλληλα, μια ανασκαφή βρίσκεται σε εξέλιξη.

Οι υποψήφιοι θεατές δεν πρέπει να παρασυρθούν από την περιγραφή ή από την συμμετοχή της Tilda Swinton, καθώς πρόκειται για μια ιδιαίτερη ταινία που απευθύνεται αποκλειστικά σε θεατές με μεγάλο ενδιαφέρον για το σινεμά ως τέχνη. Οι υπόλοιποι οπωσδήποτε θα απογοητευτούν από την έλλειψη συμβατικής πλοκής και την ερμητική άρνηση της ταινίας να δώσει εξηγήσεις και πιθανότατα θα εγκαταλείψουν την κινηματογραφική αίθουσα πριν το πρώτο μισάωρο, και είναι κατανοητό και αυτό. Όπως και σε όλες τις ταινίες του Weerasethakul, ο θεατής θα συντονιστεί με τα μήκη κύματος της ταινίας μόνο αν προσπαθήσει να τη βιώσει ως μια οπτικοακουστική αισθητική εμπειρία και αν είναι διατεθειμένος για λίγη ώρα να πετάξει από το παράθυρο κάθε αναλυτική σκέψη, κάθε απόπειρα οριστικής λογικής ερμηνείας, κάθε προκατάληψη για το πώς «πρέπει» να είναι μια ταινία, και να αφεθεί στην παραίσθηση που θα μπορούσε να είχε σε μια προηγούμενη ζωή του ένα υγρό μεσημέρι που ψηνόταν στον πυρετό, μεταξύ ύπνου και ξύπνιου, στα βάθη της τροπικής ζούγκλας…

Τότε η ταινία έχει κάτι το υπνωτιστικό, σαν διαλογισμός, και ίσως να τον μαγέψει για λίγο και να νιώσει προς το τέλος της ένα ελαφρύ ευχάριστο μούδιασμα στο σώμα και στο μυαλό ή ακόμα κι ένα γαλήνιο αίσθημα ενότητας με τον κόσμο. Και οπωσδήποτε θα νιώσει το κενό, το υπαρξιακό άγχος της πρωταγωνίστριας που περιφέρεται σαν εξωγήινη μέσα στην πολύβουη, βιαστική, πεζή μοντέρνα πόλη, και τον πολιτισμό που εντείνει της αποξένωσή της, και από την άλλη την (κυριολεκτική) μαγεία της Κολομβιανής υπαίθρου, όπου κάτι παραμένει ακόμα από τις αρχαίες ρίζες του τόπου πριν τον κυριεύσει ο δυτικός πολιτισμός, και στην οποία το διαχωριστικό από τον αλαφροΐσκιωτο κόσμο του αοράτου γίνεται πιο λεπτό, επιτρέποντας να αισθανθείς το δέος για την παμπάλαια ιστορία, την μνήμη κάθε πέτρας αυτής της γης, κάθε απολιθώματος, ενός ολόκληρου θαυμαστού κόσμου που υπήρχε πολύ πριν από εμάς και που είναι οι ρίζες μας (και οι ρίζες της Κολομβίας), και που τον αγνοούμε αν και βρίσκεται διαρκώς δίπλα μας σε κοινή θέα. Την ανάμνηση του παρελθόντος που ζει ακόμα παντού γύρω μας μέσω των συνεπειών του στο παρόν. Μια ανάμνηση που δεν είναι απαραίτητα ευχάριστη, και ας μην είναι δική μας Δυτική ανάμνηση (ή της ξένης, Βρετανίδας πρωταγωνίστριας), αφού κουβαλάει και το τραύμα του αποικιοκρατικού παρελθόντος της Κολομβίας, του αφανισμού των γηγενών πληθυσμών (όπως πάρα πολύ ποιητικά υπονοείται στην ταινία), των εμφυλίων πολέμων και της συνεχιζόμενης οικολογικής καταστροφής.

Ένα συμπέρασμα λοιπόν στο οποίο κατέληξα αναστοχαζόμενος μετά τη θέαση της ταινίας είναι ότι ο κρότος που ξυπνά την πρωταγωνίστρια θα μπορούσε να ιδωθεί ως η αφύπνιση της ιστορικής μνήμης, της «μνήμης» ενός παρελθόντος που συνυπάρχει μέσα στο παρόν, ως απόηχος κρυμμένος κάτω από την μοντέρνα αστική πρόσοψη της ζωής μας, αντιληπτός μόνο από λίγες ευαίσθητες κεραίες.

Απόπειρες ερμηνειών όπως η παραπάνω υποστηρίζονται και από τις θεματικές προηγούμενων δημιουργιών του Weerasethakul (πχ. “Cemetery of Splendor”), οι οποίες στη “Memoria” είναι μάλλον εκφρασμένες με τον πιο προσιτό για τον θεατή τρόπο. Η ποιητική ταινία του Ταϊλανδού είναι βέβαια ανοιχτή σε πολλαπλές αναγνώσεις, συμβατές και με την άπω-ανατολίτικη φιλοσοφία του. Είναι λοιπόν επιπλέον μια πραγματεία πάνω στην αβεβαιότητα της μνήμης; Σηματοδοτεί άραγε ο μυστηριώδης ήχος μια υπαρξιακή κρίση-αποσταθεροποίηση ή κάποια μεταφυσικού τύπου αφύπνιση της Jessica; Ίσως σε αυτό το αίσθημα δέους και ενότητας με τον Κόσμο στα οποία καταλήγει η αναζήτησή της να βρίσκει εν τέλει απαντήσεις και γαλήνη η πρωταγωνίστρια που περιφερόταν σαν εξωγήινη καθ’ όλη τη διάρκεια της ταινίας.

Οι οριστικές ερμηνείες άλλωστε δεν έχουν νόημα. Το slow cinema του Weerasethakul είναι προπαντός αισθητικό, βασισμένο καθαρά στην εικόνα και στον ήχο. Η ταινία σε μαγεύει ως θεατή με τρόπο που είναι αδύνατον να περιγραφεί με λόγια, και ο… απόηχός της σε ακολουθεί για καιρό.

Βαθμολογία:

0 κακή | 1 μέτρια | 2 ενδιαφέρουσα | 3 καλή | 4 πολύ καλή | 5 αριστούργημα