Iris

Όταν η νεαρή Άιρις Μέρντοκ συναντά τον συμφοιτητή της, Τζον Μπέιλι, στο κολέγιο Σόμερβιλ της Οξφόρδης , είναι ένας αφελής παρθένος που εύκολα μπερδεύεται από το ακόλαστο πνεύμα της Άιρις, την έντονη προσωπικότητά της και το προφανές καλλιτεχνικό της ταλέντο. Δεκαετίες αργότερα, λίγα έχουν αλλάξει και το ζευγάρι φροντίζει τον οίκο του, με τον Τζον να λατρεύει τη διάσημη σύζυγό του. Όταν όμως η Άιρις αρχίζει να βιώνει άνοια, ο αφοσιωμένος Τζον παλεύει με την απελπισία και την απογοήτευση. Γίνεται πλέον ο πιστός φροντιστής της, καθώς το μυαλό της γυναίκας του επιδεινώνεται από τις καταστροφικές συνέπειες της νόσου Αλτσχάιμερ. 

Σκηνοθεσία:

Richard Eyre

Κύριοι Ρόλοι:

Judi Dench … Iris Murdoch

Jim Broadbent … John Bayley

Kate Winslet … Iris Murdoch (νεαρή)

Hugh Bonneville … John Bayley (νεαρός)

Penelope Wilton … Janet Stone

Timothy West … Maurice

Juliet Aubrey … Janet Stone (νεαρή)

Samuel West … Maurice (νεαρός)

Eleanor Bron … η διευθύντρια

Kris Marshall … Δρ Gudgeon

Nancy Carroll … δημοσιογράφος

Stephen Marcus … ταξιτζής

Κεντρικό Επιτελείο:

Σενάριο: Richard Eyre, Charles Wood

Παραγωγή: Robert Fox, Scott Rudin

Μουσική: James Horner

Φωτογραφία: Roger Pratt

Μοντάζ: Martin Walsh

Σκηνικά: Gemma Jackson

Κοστούμια: Ruth Myers

Διεθνής Κριτική (μ.ο.): Θετική.

Τίτλοι

• Αυθεντικός Τίτλος: Iris
• Ελληνικός Τίτλος: Iris
• Εναλλακτικός Ελλ. Τίτλος: Ίρις

Σεναριακή Πηγή

• Απομνημονεύματα: Iris: A Memoir και Elegy for Iris του John Bayley.

Κύριες Διακρίσεις

• Όσκαρ δεύτερου αντρικού ρόλου (Jim Broadbent). Υποψήφιο για πρώτο γυναικείο ρόλο (Judi Dench) και δεύτερο γυναικείο ρόλο (Kate Winslet).
• Χρυσή Σφαίρα δεύτερου αντρικού ρόλου (Jim Broadbent). Υποψήφιο για πρώτο γυναικείο ρόλο (Judi Dench) σε δράμα και δεύτερο γυναικείο ρόλο (Kate Winslet).
• Βραβείο Bafta πρώτου γυναικείου ρόλου (Judi Dench). Υποψήφιο για καλύτερη βρετανική ταινία, πρώτο αντρικό ρόλο (Jim Broadbent), δεύτερο αντρικό ρόλο (Hugh Bonneville), δεύτερο γυναικείο ρόλο (Kate Winslet) και σενάριο.
• Συμμετοχή στο διαγωνιστικό τμήμα του φεστιβάλ Βερολίνου. Βραβείο νέου ταλέντου (Hugh Bonneville).

Παραλειπόμενα

• Η ταινία βασίζεται σε δύο αυτοβιογραφικά βιβλία του John Bayley, συζύγου της βρετανίδας συγγραφέα και φιλοσόφου Iris Murdoch: το Iris: A Memoir (1998) και το Elegy for Iris (1999). Το δεύτερο εκδόθηκε λίγο πριν από τον θάνατο της Murdoch, στις 8 Φεβρουαρίου 1999, και αποτέλεσε την κύρια αφηγηματική βάση της κινηματογραφικής μεταφοράς.
• Ο Richard Eyre είχε και προσωπικό λόγο να ενδιαφερθεί για την ιστορία. Η μητέρα του είχε πεθάνει από τη νόσο Αλτσχάιμερ εννέα χρόνια πριν από την παραγωγή. Ο ίδιος παραδέχτηκε ότι γνώριζε ήδη από την οικογενειακή του εμπειρία αρκετές από τις δυσκολίες που περιγράφονταν στο σενάριο, αν και αρχικά φοβόταν ότι η κινηματογραφική επεξεργασία τους θα ήταν συναισθηματικά επώδυνη.
• Η ταινία είχε αρχικά σχεδιαστεί ως μεγάλη παραγωγή για τη Sony, η οποία είχε αγοράσει τα δικαιώματα των βιβλίων του Bayley. Ο επικεφαλής της εταιρείας John Calley είχε προσεγγίσει από νωρίς την Judi Dench για τον πρωταγωνιστικό ρόλο, ενώ είχε αναθέσει στον Eyre τη συγγραφή και τη σκηνοθεσία. Ωστόσο, το σχέδιο εγκαταλείφθηκε από τη Sony και η παραγωγή πέρασε σε νέα χρηματοδοτική συμφωνία με τη Miramax, την Intermedia και το BBC.
• Ο παραγωγός Robert Fox θεωρούσε εκ των υστέρων ότι η αποχώρηση της Sony ήταν ευλογία για την ταινία. Το χαμηλότερο κόστος επέτρεψε στους δημιουργούς να προχωρήσουν χωρίς τις παρεμβάσεις που συνήθως συνοδεύουν μια μεγάλη στουντιακή παραγωγή. Ο προϋπολογισμός διαμορφώθηκε τελικά περίπου στα 5,5 εκατομμύρια δολάρια.
• Η επιλογή του Jim Broadbent για τον ρόλο του Τζον Μπέιλι δεν ήταν καθόλου αυτονόητη. Ο ηθοποιός αρχικά αρνήθηκε την πρόταση, θεωρώντας ότι ήταν πολύ νέος για να υποδυθεί έναν άνθρωπο περίπου είκοσι χρόνια μεγαλύτερό του. Ο Richard Eyre, όμως, επέμεινε και τελικά τον έπεισε να αναλάβει τον ρόλο -που του χάρισε ένα Όσκαρ και μια Χρυσή Σφαίρα.
• Ο Broadbent δεν συνάντησε τον πραγματικό John Bayley πριν ολοκληρώσει την ερμηνεία του. Αρχικά δεν ήταν διαθέσιμος, στη συνέχεια ο Bayley αντιμετώπιζε προβλήματα υγείας και, όταν πλέον θα μπορούσε να γίνει η συνάντηση, ο ηθοποιός προτίμησε να μην αλλάξει την προσέγγισή του. Για να αναπαραστήσει τη φωνή και τον ιδιαίτερο τρόπο ομιλίας του, μελέτησε παλιές ραδιοφωνικές συνεντεύξεις του, μεταξύ των οποίων και μια εμφάνισή του στην εκπομπή In the Psychiatrist’s Chair. Ο ίδιος όμως ο John Bayley διάβασε το σενάριο και έκανε συγκεκριμένες προτάσεις, αρκετές από τις οποίες ενσωματώθηκαν στην τελική εκδοχή. Διατηρούσε τακτική επικοινωνία με τον Richard Eyre και τον παραγωγό Robert Fox, υποστηρίζοντας ενεργά την κινηματογραφική μεταφορά.
• Ο Jim Broadbent είχε μια ιδιαίτερη προσωπική σύνδεση με το θέμα της ταινίας: η μητέρα του είχε επίσης πεθάνει από Αλτσχάιμερ. Σε συνέντευξή του δήλωσε ότι δεν χρειάστηκε ιδιαίτερη έρευνα για να κατανοήσει αρκετές από τις συναισθηματικές καταστάσεις του ρόλου, καθώς είχε ήδη βιώσει την ασθένεια μέσα στην οικογένειά του.
• Η Judi Dench και η Kate Winslet δεν επιλέχθηκαν απλώς επειδή μπορούσαν να υποδυθούν την ίδια γυναίκα σε διαφορετικές ηλικίες. Ο Eyre αναζητούσε δύο ηθοποιούς με κοινή συναισθηματική ιδιοσυγκρασία. Όπως χαρακτηριστικά είχε πει, οι δύο γυναίκες είχαν έναν κοινό εσωτερικό κόσμο, παρότι τα χαρακτηριστικά του προσώπου τους διέφεραν αρκετά.
• Η συμμετοχή της Winslet προέκυψε ως ευτυχής συγκυρία. Ο σκηνοθέτης είχε ήδη προχωρήσει στην αναζήτηση της νεότερης Άιρις, όταν διαπιστώθηκε ότι η ηθοποιός ήταν διαθέσιμη και ενδιαφερόταν για τον ρόλο. Η αποδοχή της πρότασης προκάλεσε ενθουσιασμό στην παραγωγή, καθώς δεν υπήρχε περιθώριο να αυξηθεί ο προϋπολογισμός για να εξυπηρετηθούν νέες απαιτήσεις στο πρόγραμμα.
• Αντίστοιχα, ο Hugh Bonneville επιλέχθηκε για τον νεαρό Τζον Μπέιλι, καθώς ο Eyre αναζητούσε έναν ηθοποιό που θα μπορούσε να συνδεθεί πειστικά με τον Broadbent. Η Judi Dench είχε μάλιστα σχολιάσει κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων ότι οι δύο άνδρες έμοιαζαν εντυπωσιακά μεταξύ τους.
• Το πρόγραμμα γυρισμάτων ήταν εξαιρετικά πιεστικό. Η Judi Dench έπρεπε να ολοκληρώσει πρώτα ένα μέρος των γυρισμάτων του Τα Ναυτιλιακά Νέα (2001) στη Νέα Γη του Καναδά και στη συνέχεια να επιστρέψει για μόλις πέντε εβδομάδες στην παραγωγή του Iris, πριν ξαναφύγει για την προηγούμενη ταινία. Συνολικά, ο Richard Eyre είχε στη διάθεσή του μόλις επτά εβδομάδες για να ολοκληρώσει τα γυρίσματα, με αρκετές εξαήμερες εβδομάδες εργασίας και ελάχιστα περιθώρια καθυστέρησης.
• Ο σκηνοθέτης Anthony Minghella συμμετείχε ως εκτελεστικός παραγωγός. Μαζί του στην ίδια ιδιότητα βρέθηκαν οι Sydney Pollack και Harvey Weinstein, μεταξύ άλλων. Ο Richard Eyre αστειεύτηκε ότι η ύπαρξη επτά παραγωγών ήταν περίπου έξι περισσότεροι από όσους θα ήθελε κανονικά να έχει μια ταινία!
• Τα γυρίσματα περιλάμβαναν και μια αρκετά ασυνήθιστη πρακτική. Σε μία νυχτερινή σκηνή, το συνεργείο έπρεπε να καλύψει τα παράθυρα ενός απομονωμένου παραθαλάσσιου σπιτιού με τεράστια μαύρα πανιά, ώστε να μην περνάει το φως της ημέρας. Ο δυνατός άνεμος, όμως, τα ξεκολλούσε διαρκώς. Η λύση που δόθηκε ήταν να επιστρατευτούν όλα τα διαθέσιμα μέλη του συνεργείου για να κρατούν τα πανιά στη θέση τους, όσο οι ηθοποιοί συνέχιζαν κανονικά τις πρόβες και τα γυρίσματα στο εσωτερικό!
• Παρά τη βαριά θεματολογία, ο Broadbent περιέγραψε την εμπειρία των γυρισμάτων ως ιδιαίτερα ευχάριστη. Με την Judi Dench είχαν αναπτύξει μια εξαιρετική χημεία και περνούσαν τον χρόνο τους ανάμεσα στις λήψεις συζητώντας, αστειευόμενοι και κουτσομπολεύοντας. Η αντίθεση ανάμεσα στην ευχάριστη ατμόσφαιρα του πλατό και τη συναισθηματική ένταση των σκηνών ήταν, όπως είπε, αξιοσημείωτη.

Μουσικά Παραλειπόμενα

• Η μουσική επένδυση υπογράφεται από τον James Horner, με τον Joshua Bell να συμμετέχει ως σολίστ στο βιολί. Η συνεργασία τους προσέδωσε στην ταινία μια ιδιαίτερη μουσική ταυτότητα, με το έγχορδο όργανο να έχει σημαντική θέση στην ατμόσφαιρα της σύνθεσης.