Η παιδική ηλικία του 12χρονου Ιβάν έφτασε στο τέλος της την ημέρα που οι φασίστες σκότωσαν τη μητέρα και την αδερφή του μπροστά στα μάτια του. Ο πατέρας του Ιβάν σκοτώθηκε στον πόλεμο. Το ορφανεμένο αγόρι κατατάσσεται σε ένα στρατιωτικό απόσπασμα και γίνεται ανιχνευτής. Ρισκάροντας τη ζωή του, φέρνει στους διοικητές του ανεκτίμητες πληροφορίες για τον εχθρό. Όμως, κάποια μέρα δεν επιστρέφει από την αποστολή του…

Σκηνοθεσία:

Andrei Tarkovsky

Κύριοι Ρόλοι:

Nikolay Burlyaev … Ivan Bondarev

Valentin Zubkov … λοχαγός Leonid Kholin

Evgeniy Zharikov … υπολοχαγός Galtsev

Stepan Krylov … δεκανέας Katasonov

Nikolay Grinko … αντισυνταγματάρχης Gryaznov

Dmitri Milyutenko … ο γηραιός άντρας

Valentina Malyavina … Masha

Irina Tarkovskaya … η μητέρα του Ivan

Κεντρικό Επιτελείο:

Σενάριο: Vladimir Bogomolov, Mikhail Papava, Andrei Tarkovsky, Andrey Konchalovskiy

Μουσική: Vyacheslav Ovchinnikov

Φωτογραφία: Vadim Yusov

Μοντάζ: Lyudmila Feyginova

Σκηνικά: Evgeniy Chernyaev

Διεθνής Κριτική (μ.ο.): Πολύ θετική.

Τίτλοι

  • Αυθεντικός Τίτλος: Ivanovo Detstvo
  • Ελληνικός Τίτλος: Τα Παιδικά Χρόνια του Ιβάν
  • Διεθνής Τίτλος: Ivan’s Childhood
  • Διεθνής Εναλλακτικός Τίτλος: My Name Is Ivan

Σεναριακή Πηγή

  • Διήγημα: Ivan του Vladimir Bogomolov.

Κύριες Διακρίσεις

  • Χρυσός Λέοντας στο φεστιβάλ Βενετίας.
  • Βραβείο σκηνοθεσίας στο φεστιβάλ του Σαν Φρανσίσκο.
  • Επίσημη πρόταση της ΕΣΣΔ για το ξενόγλωσσο Όσκαρ.

Παραλειπόμενα

  • Στο σενάριο, χωρίς να αναγράφεται στους τίτλους, είχαν παρεμβάσεις ο σκηνοθέτης μαζί με τον πρωτόβγαλτο, τότε, Andrei Konchalovsky, που εμφανίζεται κι ως ένας από τους στρατιώτες.
  • Η Irma Raush, που παίζει στις ονειρικές σκηνές τη μητέρα του Ιβάν, ήταν τότε η σύζυγος του Tarkovsky (παντρεμένοι την τριετία 1960-63 και με ένα παιδί).
  • Την ταινία αρχικά ανέλαβε να σκηνοθετήσει ο Eduard Abalov το 1960, αλλά απολύθηκε στα γυρίσματα. Τελικά, ο Tarkovsky προσλήφθηκε μέσω του φίλου του, φωτογράφου Vadim Yusov.
  • Το σενάριο βασίστηκε πάνω σε ένα πετυχημένο διήγημα του Vladimir Bogomolov (έχει ήδη μεταφραστεί σε πάνω από 20 γλώσσες), ο οποίος όταν είδε την πρώτη εκδοχή του σεναρίου (από τον Mikhail Papava), αποφάσισε να πάρει ο ίδιος τα ηνία στα χέρια του, κυρίως για την αλλαγή στο φινάλε.
  • Η ταινία απαγορεύτηκε στη Σοβιετική Ένωση για τον λόγο ότι προβάλει τη συμμετοχή ενός παιδιού στον πόλεμο, κάτι που ενώ συνέβαινε κατά κόρον, δεν θεωρούταν ορθή προπαγάνδα.
  • Ο πρώτος εκ των δύο μεγάλων Ρώσων, ο Sergei Eisenstein, έληξε την καριέρα του με έναν Ιβάν (τον Ιβάν το Τρομερό) και ο δεύτερος την ξεκίνησε με έναν άλλον.
  • Το 2016 η ταινία αποκαταστάθηκε πλήρως μέσω ψηφιακής τεχνολογίας.

Κριτικός: Σταύρος Γανωτής

Έκδοση Κειμένου: 29/1/2008

Η ταινία ανοίγει με μια ονειρική εικόνα του παραδείσου, όπου ένα ξανθό αγγελούδι περιφέρεται ανάμεσα σε ελαφάκια και πεταλούδες. Αυτό το όνειρο δε μας συστήνει μονάχα την αρχή μίας από τις μεγαλύτερες αντιπολεμικές ταινίες όλων των εποχών, αλλά και τις απαρχές μιας ολόκληρης σκηνοθετικής καριέρας, όμορφης σαν όνειρο. Αυτής του μεγάλου ρώσου σκηνοθέτη Andrei Tarkovsky.

Το τοπίο σύντομα αλλάζει και μεταφερόμαστε στον εφιάλτη του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου, όπου ο μικρός Ιβάν παλεύει με τα στοιχεία της φύσης, για να παραδώσει πολύτιμες πληροφορίες στον σοβιετικό στρατό. Μια εικόνα κόλασης, που όμως ο Ιβάν προτιμάει από το ορφανοτροφείο ή τη στρατιωτική σχολή, ακριβώς επειδή είναι ένας ολοκληρωμένος άνθρωπος με προσωπικότητα, αλλά και εμμονές.

Ο Tarkovsky παίρνει ένα μέτριο, τίποτα περισσότερο ξεχωριστό από παλιότερες ταινίες του Σοσιαλιστικού Ρεαλισμού, σενάριο (κάτι που πολύ αργότερα παραδέχτηκε και ο ίδιος) και το μετατρέπει σε έναν πρωτοποριακό θρίαμβο σκηνοθετικής αφήγησης και οπτικής τελειότητας. Ανάμεσα στις πολεμικές σκηνές παρεμβάλλονται ονειρικές σεκάνς, αποκαλυπτικές για τον αληθινό χαρακτήρα του παιδιού, απίστευτης τελειότητας ως πλάνα και σουρεαλιστική έμπνευση. Εισβάλοντας, με αυτό τον τρόπο, το φως μέσα στο σκοτάδι, ο δημιουργός μάς δίνει την εναλλακτική της κόλασης, το τι θα μπορούσε να έχει ο άνθρωπος αν στερούνταν τον πόλεμο. Και με αδυναμία στο νερό, όλα τα στοιχεία της φύσης πρωταγωνιστούν… Ο ουρανός έχει άλλοτε έναν καυτό ήλιο κι άλλοτε μια συννεφιασμένη καταχνιά. Φωτιές πετάγονται συνεχώς και σπάζουν τη γαλήνη του αέρα. Η γη, που στα όνειρα είναι ευλογημένη και καταπράσινη, είναι ξερή και νεκρή. Το νερό μπορεί να είναι μια θάλασσα έτοιμη για να παίξεις, και ένας τόπος συνάντησης με τον θάνατο.

Το μεγαλείο του Tarkovsky δεν θα μείνει μονάχα σε αυτά, αλλά θα είναι ολοφάνερο και στην παραμικρή λεπτομέρεια. Τα ζουμ, και το όλο παιχνίδι που κάνει η κάμερα με τις αποστάσεις των προσώπων, είναι μια προέκταση του αμερικανικού νουάρ και επηρέασε μεταγενέστερους σκηνοθέτες, ακόμα και τον George Lucas στον Πόλεμο των Άστρων του. Το μοντάζ δένει το ασύμβατο, η φωτογραφία παιδιαρίζει με τις σκιές και το φως, η μουσική τονίζει το δράμα.

Πρωταγωνιστής είναι ο 15χρονος (αν και παίζει τον 12χρονο) Nikolai Burlayev, που ακόμα ασκεί το επάγγελμα του ηθοποιού, κι ο σκηνοθέτης τον χρησιμοποίησε και στο Αντρέι Ρουμπλιόφ. Ερμηνεύει με τόση αφοπλιστική ωριμότητα, που δεν θα ήταν υπερβολή να σας λέγαμε πως είναι μία από τις καλύτερες παιδικές ερμηνείες της ιστορίας του κινηματογράφου.

Βαθμολογία:


Κριτικός: Γιώργος Ξανθάκης

Έκδοση Κειμένου: 6/8/2022

Το πρώτο φιλμ μεγάλου μήκους του Ταρκόφκσι, «Τα Παιδικά Χρόνια του Ιβάν» (1962), ήταν η διασκευή μιας άγριας, τραγικής πολεμικής ιστορίας από νουβέλα του Βλαντιμίρ Μπογκομόλοφ. Στο επίκεντρο του είναι ένας ορφανός 12χρονος, του οποίου η κατεστραμμένη παιδική ηλικία προβάλλεται μέσα από μια εκθαμβωτική σειρά ονείρων. Η οικογένεια του μικρού έχει ξεκληριστεί από τους ναζί, έτσι εκείνος μην έχοντας να χάσει τίποτα πια, κατατάσσεται στον σοβιετικό στρατό ως ανιχνευτής και αναλαμβάνει επικίνδυνες αναγνωριστικές αποστολές, μια που είναι και ο πιο κατάλληλος χάρη στο μικρό του μπόι και τη σβελτάδα του. Δημιουργεί φιλίες ζωής με πολλούς από τους ενήλικες συμπολεμιστές, και όλοι τον σέβονται και τον αναγνωρίζουν ως ισότιμο. Όταν του προτείνουν να πάει σε στρατιωτική ακαδημία -για να τον προφυλάξουν από τους κινδύνους της μάχης-, ο Ιβάν απορρίπτει πεισματικά την πρόταση.

Η υπόλοιπη ταινία αποφεύγει την ηρωική κινηματογραφία δράσης πριμοδοτώντας μια έντονη μελέτη των εντάσεων που προσβάλλουν μια ομάδα στρατιωτών κατά τη διάρκεια του νεκρού χρόνου μεταξύ των αποστολών. Αν και το στυλ του Ταρκόφσκι δεν έχει ακόμη αναπτυχθεί πλήρως, η προσηλωμένη του ικανότητα να συλλαμβάνει το μεγαλείο της φύσης, ακόμη και εν καιρώ πολέμου, είναι ήδη εντυπωσιακά εμφανής. Το λυρικό αλλά κλειστοφοβικό βάρος του δασικού σκηνικού της ταινίας είναι ίσως το πιο αξιοσημείωτο στοιχείο του φιλμ. Ο Ταρκόφσκι βασίζει την προσέγγισή του στις αντιθέσεις μεταξύ πολέμου και παιδικής ηλικίας, πολέμου και φύσης, πραγματικότητας και ονείρων, χρησιμοποιώντας διάσπαρτες οπτικές διατάξεις -οπτικά σύμβολα που ενσαρκώνουν τη ζωή και τον θάνατο. Με τη λεπτότητα ενός ζωγράφου απεικονίζει τη ζοφερή πραγματικότητα του παρόντος να τέμνεται από φωτεινά φλας-μπακ, και πετυχαίνει ένα οπτικό αποτέλεσμα που χαράζεται ανεξίτηλα στη μνήμη. Ο τραχύς φωτισμός, από τα κάτω προς τα πάνω, υπογραμμίζει ακόμα περισσότερο τα σκληρά, κουρασμένα και αποστεωμένα χαρακτηριστικά του μικρού αγοριού και το «μεταμορφώνει» σε φιγούρα βιβλικού μάρτυρα.

Παρότι είναι η πρώτη του ταινία, έχουμε να κάνουμε με ένα ολοκληρωμένο κινηματογραφικό έργο. «Χωρίς τα “Παιδικά Χρόνια του Ιβάν”, ούτε θα μάθαινα πώς να κάνω κάτι, ούτε και θα έκανα τίποτα τελικά», δήλωσε ο επίσης μεγάλος ρώσος σκηνοθέτης Σεργκέι Παρατζάνοφ. Για να συμπληρώσει ο Μπέργκμαν: «Η “ανακάλυψη” του πρώτου φιλμ του Ταρκόφσκι ήταν για μένα ένα θαύμα. Βρέθηκα να στέκομαι μπροστά σε μια πόρτα κρατώντας το κλειδί που ποτέ κανένας δεν μου είχε δώσει».

Ενώ ο φιλόσοφος Ζαν Πολ Σαρτρ, αναδεικνύοντας το βαθύ φιλειρηνικό μήνυμα της ταινίας, έδωσε την ερμηνεία «ο πόλεμος γεννά τέρατα-ήρωες που τελικά καταβροχθίζει», θεώρηση με την οποία συμφώνησε και ο ίδιος ο δημιουργός της. Μία από τις σημαντικότερες αντιπολεμικές ταινίες όλων των εποχών, «Τα Παιδικά Χρόνια του Ιβάν» επέβαλλαν τη σκηνοθετική αναγνώριση του Ταρκόφσκι στη Δύση με το βραβείο του Χρυσού Λέοντα στο φεστιβάλ της Βενετίας.

Βαθμολογία:


Γκαλερι φωτογραφιων

14 φωτογραφίες

Μοιραστειτε ενα σχολιο

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.