Η Επιστροφή

Κριτικός: Σταύρος Γανωτής

Έκδοση Κειμένου: 28/3/2008

Πριν από είκοσι περίπου χρόνια ούτε που το φανταζόμασταν. Έκτοτε όμως ζούμε σε μια χώρα που είναι οικοδέσποινα μεταναστών, μια χώρα που ήθελε δεν ήθελε πρέπει να δείξει υπεροχή στον ανθρωπισμό της και συμπαράσταση στους ανθρώπους εκείνους που αναζητούν όχι μια θέση στον ήλιο, αλλά απλά μια θέση στο φως…

Η ελληνική κινηματογραφία έπιασε από πολύ νωρίς (Από το Χιόνι) την οδύσσεια των μεταναστών και βλέποντας πως οι συνθήκες δεν έχουν αλλάξει για αυτούς πολύ προς το καλύτερο επιμένει να τους «αγκαλιάζει». Η Επιστροφή είναι ένα καλό δείγμα πάνω στο φλέγον ζήτημα, που τ’ αγγίζει από μια σκοπιά που οι Έλληνες θα έπρεπε να έχουν πολύ καλά στη μνήμη τους. Ο έλληνας ήρωας της ταινίας του Δούβλη πέρασε 25 έτη ως μετανάστης στη Γερμανία. Δούλεψε σκληρά, γνώρισε την υπεροψία των Γερμανών («δεν έκανα ούτε έναν φίλο Γερμανό…», λέει), πέρασε μια μίζερη ζωή, για να επιστρέψει επιτέλους στον τόπο και δη αφεντικό. Μπροστά του θα βρεθεί ένας νεαρός Αλβανός, που και αυτός έχει τα δικά του όνειρα και μόνο σκληρή δουλειά, κυνήγημα και ρατσισμό μπροστά του.

Η ταινία όμως πάει παρακάτω και προσπαθεί, ή καλύτερα τολμάει, να δώσει απάντηση στο γιατί ο Έλληνας δεν έγινε εγκληματίας στη Γερμανία, αντίθετα με τον Αλβανό στη χώρα μας. Χωρίς να χρειάζεται να αναπτυχτεί πολύ, καταλαβαίνουμε πως οι συνθήκες που συνάντησαν έλληνες και αλβανοί μετανάστες στους αντίστοιχους τόπους ήταν πολύ διαφορετικές. Οι δικοί μας πατριώτες πήγαν συστημένοι εκεί και βρήκαν κατευθείαν άδεια παραμονής και δουλειά, συναντώντας μάλιστα μια οργανωμένη κοινωνία. Αντίθετα ο βόρειος γείτονας μας ήρθε εδώ με το στίγμα του παράνομου και του τυχοδιώκτη, έρμαιο των ορέξεων κάθε εκμεταλλευτή ή ρατσιστή συμπατριώτη μας και ενός κράτους που δεν έκανε τίποτα για τη σωστή υποδοχή του. Χωρίς να πιάνει ο Δούβλης μία ακραία περίπτωση κακομεταχείρισης από έλληνα αφεντικό σε ξένο εργάτη, εμείς πρέπει να δέσουμε τα κομμάτια και να μπούμε στην λογική του ανθρώπου που δεν έχει χώρο στον ήλιο.

Η Επιστροφή ως ταινία από την άλλη είναι και ένα ορθά δομημένο δράμα που καταλήγει σε τραγωδία. Είναι τόσο απλή η διάθεση του σκηνοθέτη της, αλλά και άτολμη η προσέγγιση του, που μοιάζει να έχει βγει από είδηση του δελτίου των οχτώ. Δεν υπάρχει το παραπάνω που θα απογειώσει το δράμα και θα μας κάνει να σοκαριστούμε με την τελική τραγωδία, αλλά αυτή η οικία αίσθηση που θα νιώσουμε με την ιστορία είναι αρκετή για να μην απογοητεύσει έναν ορθά σκεφτόμενο Έλληνα.

Γενικότερα, ο Βασίλης Δούβλης μάς παρουσιάζει μια ιστορία βγαλμένη από τις πρόσφατες μνήμες του ελληνικού λαού. Τη διανθίζει με έναν κρυφό διδακτισμό, ώστε να μην γίνεται εκνευριστικός, και την μπολιάζει με μία προσωπική τραγωδία ώστε να μη νιώσει ο θεατής ματαιότητα στο εγχείρημα. Το αποτέλεσμα είναι μια ορθή ταινία, με επιβολή ενός μέσου αφηγηματικού ρυθμού, που ταιριάζει και με το επαρχιακό-ερημικό σκηνικό. Όμως η ταινία περιλαμβάνει και ένα άνομο πάθος και θέλει να καταλήξει σε κάτι δυναμικό, και εκεί είναι που παρουσιάζεται το πρόβλημα. Της λείπει το πάθος, το νεύρο, κάτι που θα κάνει πιο ξεκάθαρο το δράμα και τα μηνύματα-προθέσεις του σκηνοθέτη. Δεν αργεί να κερδίσει τον θεατή, αλλά δεν κάνει και το παραπάνω να τον τραντάξει στη συνέχεια. Σε αυτό βέβαια το κάπως νωχελικό κλίμα ενσωματώνονται με ακρίβεια οι πολύ καλές παρουσίες των τριών πρωταγωνιστών. Δεν είναι μονάχα οι μετρημένες τους ερμηνείες, είναι και τα πρόσωπα τους που κρίνονται ιδανικά για την περίσταση. Σε γενικές γραμμές, εύχομαι να μη σας απογοήτευσα κάπου, γιατί είναι μια ταινία που αξίζει προσοχής και στήριξης.

Βαθμολογία:

0 κακή | 1 μέτρια | 2 ενδιαφέρουσα | 3 καλή | 4 πολύ καλή | 5 αριστούργημα