Ταξίδι στην Ιταλία (1954)

ΣΥΝΟΨΗ

Ένα ζευγάρι πλούσιο κι εκλεπτυσμένο, η Κάθριν κι ο Αλεξάντερ, ταξιδεύουν στη Νάπολη για να διεκδικήσουν τη βίλα ενός νεκρού θείου. Εκεί, αυτή θυμάται έναν ποιητή που την αγαπούσε τον καιρό του πολέμου. Παρότι αυτή δεν τον αγάπησε ποτέ, της θυμίζει το ρομάντζο που λείπει από τη σημερινή της ζωή. Περιδιαβαίνει τα μουσεία της πόλης και της Πομπηίας, εκστασιασμένη από την εμμονή των ντόπιων με τον θάνατο, και προσέχει ότι πολλές Ναπολιτάνες είναι έγκυες. Αυτός φλερτάρει με πολλές κυρίες, αλλά δεν απιστεί. Ο σαρκασμός του προς αυτήν και η επικριτικότητα της προς αυτόν οδηγούν σε συζητήσεις περί διαζυγίου.

Σκηνοθεσία:

Roberto Rossellini

Κύριοι Ρόλοι:

Ingrid Bergman … Katherine Joyce

George Sanders … Alex Joyce

Maria Mauban … Marie

Anna Proclemer … η πόρνη

Paul Muller … Paul Dupont

Κεντρικό Επιτελείο:

Σενάριο: Vitaliano Brancati, Roberto Rossellini

Παραγωγή: Roberto Rossellini, Adolfo Fossataro, Alfredo Guarini

Φωτογραφία: Enzo Serafin

Μοντάζ: Jolanda Benvenuti

Σκηνικά: Piero Filippone

Κοστούμια: Fernanda Gattinoni

Διεθνής Κριτική (μ.ο.): Πολύ θετική.

Τίτλοι

Αυθεντικός Τίτλος: Viaggio in Italia
Ελληνικός Τίτλος: Ταξίδι στην Ιταλία
Διεθνής Τίτλος: Journey to Italy
Διεθνής Εναλλακτικός Τίτλος: Strangers
Διεθνής Εναλλακτικός Τίτλος: Voyage to Italy

Σεναριακή Πηγή

Μυθιστόρημα: Duo της Colette.

Παραλειπόμενα

Θεωρείται το αριστούργημα του Rossellini, και υπόδειγμα κινηματογραφικού μοντερνισμού, λόγω της ελεύθερης αφήγησης που ακολουθεί. Κι όμως, στην εποχή του αποτέλεσε αποτυχία, τόσο εισπρακτικά όσο και κριτικά. Όταν το ποιητικό σινεμά και η Νουβέλ Βαγκ ήρθαν στο προσκήνιο, τότε συνάντησε την καταξίωση, επιρρεάζοντας άμεσα το μεταγενέστερο σινεμά.
Παρότι ιταλική ταινία, οι διάλογοι των πρωταγωνιστών είναι στα αγγλικά. Στην πρώτη του όμως προβολή στην Ιταλία, ήταν ντουμπλαρισμένοι και μάλιστα με κακό τεχνικά τρόπο.
Ενώ αρχικά ήταν να γίνει μια πιστή διασκευή στο έργο της Colette του 1934, ο Rossellini δεν μπόρεσε να πάρει τα δικαιώματα, και αναγκάστηκε να γράψει σενάριο με αρκετές διαφορές από την πηγή του.
Οι ηθοποιοί δεν ήξεραν τους διαλόγους τους ακόμα και λίγο πριν ξεκινήσει η κάθε σκηνή να γυρίζεται. Δεν υπήρχε χρόνος ούτε για προετοιμασία, ούτε για πρόβα: μια τεχνική του Rossellini που έγινε αντικείμενο μελέτης.
Στην πρώτη του προβολή στην Ιταλία διαρκούσε 105 λεπτά. Το 1955 εμφανίστηκαν δύο εκδοχές: μία των 88 λεπτών για τη Γαλλία, και μία των 80 για τις ΗΠΑ. Αυτή που υπερίσχυσε ήταν μια εκδοχή 97 λεπτών στα ιταλικά, που δεν είναι γνωστή η πηγή προέλευσης της.

ΚΡΙΤΙΚΗ

Κριτικός: Γιώργος Ξανθάκης
Έκδοση Κειμένου: 1/9/2025

Το “Ταξίδι στην Ιταλία” (Viaggio in Italia, 1954) του Roberto Rossellini αποτελεί ένα κομβικό έργο που σηματοδότησε τη μετάβαση από τον ιταλικό νεορεαλισμό στον ευρωπαϊκό μοντέρνο κινηματογράφο. Η πλοκή του είναι σχεδόν προσχηματική: ένα πλούσιο αγγλικό ζευγάρι, η Katherine (Ingrid Bergman) και ο Alex (George Sanders), ταξιδεύει στη Νάπολη για να πουλήσει ένα σπίτι. Η ψυχρότητα και η ακαμψία αυτών των μεγαλοαστών έρχονται σε έντονη αντίθεση με την αισθησιακότητα, την αμεριμνησία και τη ζεστασιά της περιοχής και των κατοίκων της.

Ο ίδιος ο Rossellini περιέγραφε την ταινία ως «τις παραλλαγές στις σχέσεις ενός ζευγαριού που δεχόταν την επιρροή ενός τρίτου προσώπου: του εξωτερικού κόσμου που το περιβάλλει». Η επιλογή της Νάπολης δεν ήταν τυχαία, καθώς, σύμφωνα με τον σκηνοθέτη, είναι «η πόλη των αρχαιότερων πραγμάτων, προβαλλόμενη στο πραγματικό μέλλον, με την έμφυτη, σχεδόν ασυνείδητη κατανόηση των αιώνιων αξιών και της αλήθειας». Χωρίς ένα αυστηρά προκαθορισμένο σενάριο, ο Rossellini καταγράφει την αλήθεια των τόπων και των ηθοποιών με έναν τρόπο που θυμίζει ντοκιμαντέρ, γνωρίζοντας ωστόσο ακριβώς πού οδηγεί το κινηματογραφικό του ταξίδι.

Το έργο υπερβαίνει την απλή περιγραφή μιας σχέσης, προτείνοντας έναν στοχασμό πάνω στους δεσμούς που ενώνουν τους βόρειους ευρωπαϊκούς πολιτισμούς με τον μεσογειακό. Η ταινία δεν είναι απλώς η ιστορία ενός αποξενωμένου ζευγαριού, αλλά μια βαθιά υπαρξιακή μελέτη πάνω στη φθορά της ανθρώπινης σχέσης.

Η πόλη της Νάπολης λειτουργεί ως ενεργός χαρακτήρας που επιδρά καταλυτικά στη σχέση της Katherine και του Alex, οι οποίοι βρίσκονται “σαν ξένοι” σε αυτό τον τόπο, ακριβώς όπως είναι ξένοι ο ένας στον άλλον. Η περιήγηση της Katherine στα αρχαία μνημεία, τα αγάλματα με την έντονη σωματικότητα, ο καπνός του Βεζούβιου και οι κατακόμβες της Φοντανέλλα λειτουργούν ως “ρήγματα” που απογυμνώνουν την ψυχρή τους πρόσοψη. Η κορύφωση αυτής της κάθαρσης έρχεται στην εμβληματική σκηνή της Πομπηίας, όπου η εκταφή των δύο εναγκαλισμένων σκελετών γίνεται μια συντριπτική αποκάλυψη για την Katherine. «Η ζωή είναι τόσο σύντομη», είναι τα μόνα λόγια που μπορεί να βρει για να εκφράσει το βάρος των αιώνων και την ευθραυστότητα της ύπαρξής της. Η σιωπή και τα δάκρυα γίνονται πιο εκφραστικά από τα λόγια που μέχρι τότε απέτυχαν να γεφυρώσουν το χάσμα της επικοινωνίας.

Στο τέλος της ταινίας, ο Rossellini απορρίπτει την απλοϊκή απελπισία και επιλέγει την ελπίδα ενός “θαύματος”. Το ζευγάρι, παγιδευμένο στο “μεταλλικό κέλυφος” του αυτοκινήτου τους, αναγκάζεται να βγει και να εισέλθει στην ανθρώπινη ροή μιας θρησκευτικής πομπής. Μέσα στο πλήθος, χωρίζονται και ξαναενώνονται σε μια σκηνή που είναι ταυτόχρονα χαοτική και λυτρωτική. Η επανασύνδεσή τους δεν είναι αποτέλεσμα λογικής, αλλά μιας μυστικιστικής αποκάλυψης που ανατρέπει τη βεβαιότητα ενός διαζυγίου. Κρατώντας ο ένας τον άλλον σαν “σωσίβιο”, η Katherine και ο Alex αποκτούν μια νέα επίγνωση του εαυτού τους και της σχέσης τους.

Η ταινία αποτελεί μια ποιητική και φιλοσοφική μελέτη πάνω στη δύναμη της αγάπης, την αναγέννηση της ψυχής και τον τρόπο με τον οποίο η επαφή με τον κόσμο μπορεί να οδηγήσει σε μια βαθιά προσωπική μεταμόρφωση. Είναι ένα έργο που παραμένει ανεξάντλητο και συνεχίζει να εμπνέει, καθώς μιλά για την αιώνια ανθρώπινη ανάγκη για σύνδεση σε έναν κόσμο που συχνά μοιάζει να μας αποξενώνει. Η ταινία αποτελεί μια πραγματική επανάσταση και θεμέλιο λίθο για τον σύγχρονο κινηματογράφο, επηρεάζοντας βαθιά σκηνοθέτες όπως ο Godard και ο Antonioni, οι οποίοι υιοθέτησαν την ανοιχτή αφήγηση και τη διερεύνηση της ανθρώπινης αποξένωσης.

Βαθμολογία: