Στη Ρωσία του μέλλοντος, ένας καθηγητής κι ένας συγγραφέας προσπαθούν με την καθοδήγηση ενός στάλκερ να διασχίσουν την απαγορευμένη ζώνη. Σύμφωνα με τα λεγόμενα, είχε πέσει εκεί ένας μετεωρίτης και δημιούργησε ένα μέρος γνωστό ως «το δωμάτιο», όπου πραγματοποιούνται οι επιθυμίες των ανθρώπων.

Σκηνοθεσία:

Andrei Tarkovsky

Κύριοι Ρόλοι:

Aleksandr Kaydanovskiy … Stalker

Anatoliy Solonitsyn … Pisatel

Nikolay Grinko … ο καθηγητής

Alisa Freyndlikh … Zhena Stalkera

Κεντρικό Επιτελείο:

Σενάριο: Arkadiy Strugatskiy, Boris Strugatskiy, Andrei Tarkovsky

Παραγωγή: Aleksandra Demidova

Μουσική: Eduard Artemev

Φωτογραφία: Aleksandr Knyazhinskiy

Μοντάζ: Lyudmila Feyginova

Σκηνικά: Andrei Tarkovsky

Κοστούμια: Nelli Fomina

 

  • Κυριότερη Προβολή στην Ελλάδα: Διανομή στις αίθουσες.
  • Παγκόσμια Κριτική Αποδοχή (Μ.Ο.): Πολύ θετική.

Τίτλοι

Αυθεντικός Τίτλος: Stalker

Ελληνικός Τίτλος: Στάλκερ

Σεναριακή Πηγή

  • Μυθιστόρημα: Roadside Picnic των Arkadiy Strugatskiy, Boris Strugatskiy.

Κύριες Διακρίσεις

  • Βραβείο οικουμενικής επιτροπής στο φεστιβάλ των Κανών.

Παραλειπόμενα

  • Όταν ο Tarkovsky διάβασε το μυθιστόρημα Roadside Picnic, άμεσα το πρότεινε στον φίλο του, Mikhail Kalatozov, για να το κάνει ταινία. Όμως, αυτός δεν κατάφερε να πάρει τα δικαιώματα του βιβλίου, και ενώ η εμμονή του Tarkovsky ολοένα και μεγάλωνε για αυτό. Πίστευε ότι μπορεί να το συμμορφώσει με την κλασική αριστοτελική λογική, παρουσιάζοντας μία πράξη σε ένα σημείο μέσα στον ίδιο χρόνο.
  • Το αρχικό υλικό πήγε στη Μόσχα το 1977, μετά από έναν χρόνο γυρισμάτων, αλλά όταν το είδαν έπειτα οι συντελεστές, αυτό ήταν κατεστραμμένο (έμεινε ως υποψία το σαμποτάζ από τις αρχές). Η ταινία, δε, είχε γυριστεί με υλικό Kodak 5247, με το οποίο οι Σοβιετικοί δεν είχαν ιδιαίτερη οικειότητα, κάτι που μπορεί να θεωρηθεί και ο επίσημος λόγος της καταστροφής. Παρόλο που δεν ήταν ο λόγος αυτό το συμβάν, όταν ο δημιουργός είδε αυτό το πρώτο υλικό με τη δουλειά του κινηματογραφιστή Georgy Rerberg, τον απέλυσε. Μετά από αυτά, οι σοβιετικές αρχές ήθελαν να πάψουν την παραγωγή. Ο Tarkovsky όμως βρήκε τη λύση μέσω νέων κεφαλαίων, και ξεκίνησε τα γυρίσματα από την αρχή, και στην Εσθονία. Οι μαρτυρίες λένε ότι το αρχικό εκείνο υλικό ήταν τελείως διαφορετικό με αυτό που βγήκε στις οθόνες. Λέγεται, αλλά μπορεί να είναι και φήμη, ότι εκείνο το υλικό υπήρχε κρυμμένο στο σπίτι της μοντέρ Lyudmila Feyginova, και κάηκε σε πυρκαγιά.
  • Σύμφωνα με τον ηχολήπτη Vladimir Sharun, τόσο ο σκηνοθέτης, όσο και η σύζυγος του, Larisa Tarkovskaya, και ο πρωταγωνιστής Anatoliy Solonitsyn πέθαναν από καρκίνο λόγω της έκθεσης του στη μόλυνση από χημικά που υπήρχε στους τόπους γυρισμάτων στην Εσθονία.
  • Στα πρώτα 9μιση λεπτά, δεν υπάρχει κανένας διάλογος.

Εξωτερικοί Σύνδεσμοι

Κριτικός: Σοφία Γουργουλιάνη

Έκδοση Κειμένου: 4/11/2010

To Στάλκερ μοιάζει με ένα κινηματογραφικό αίνιγμα που ζητάει επίμονα λύσεις, ή ίσως με ένα σταυρόλεξο για δυνατούς σινεφίλ λύτες. Θα μου πείτε, κάθε ταινία οφείλει να απευθύνεται στο κοινό της και να του θέτει ερωτήματα. Το συγκεκριμένο, όμως, είναι μια ειδική περίπτωση. Τα πάντα πάνω του, από τη σκηνοθεσία μέχρι τις ερμηνείες, είναι ένα μυστήριο που ο Tarkovsky δεν μπαίνει στον κόπο να λύσει. Και ευτυχώς για όλους εμάς, δεν μπαίνει σε αυτόν τον κόπο. Έτσι, μας χαρίζει άπειρα λεπτά σινεφιλικών συζητήσεων κι εσωτερικών αναζητήσεων. Ο Tarkovsky δήλωσε κάποτε πως οι ταινίες του δεν έχουν συμβολισμούς. Και ναι, όσο κι αν αυτό σας ακούγεται παράδοξο, το Στάλκερ είναι μια ταινία με σαφείς προθέσεις, δίχως συμβολικούς δογματισμούς. Η διαίσθηση, η προσωπική κατάσταση κι ο χαρακτήρας του καθενός είναι ο καλύτερος οδηγός όχι για να λύσετε το αίνιγμα, αλλά για να κάνετε το φιλμ ολότελα δικό σας.

Φυσικά, αυτό που συμβάλλει τα μέγιστα στη δημιουργία της αινιγματικής αυτής ατμόσφαιρας, είναι η σκηνοθεσία του Τarkovsky. Δεν μιλάμε για ένα ταξίδι στον άγνωστο κόσμο της ταινίας, αλλά για μια ανεπανάληπτη εμπειρία από έναν μάστορα της 7ης τέχνης, Ένας από τους μεγαλύτερους σκηνοθέτες του 20ου αιώνα πλάθει ένα σύμπαν μοναδικό από το μηδέν, δίχως εφέ και δίχως σκηνές δράσης. Κι όμως, πρόκειται για μια περιπέτεια. Μια περιπέτεια από την οποία ο σκηνοθέτης ρητά αποβάλλει τα όπλα, και ρητά επιβάλει τη δύναμη της φύσης, της ίδιας της ζωής και των ατομικών επιλογών.

Το Στάλκερ είναι ένα αριστούργημα. Δείτε το και αφεθείτε όχι στη γοητεία, αλλά στη μοναδική εμπειρία που θα σας χαρίσει.

Βαθμολογία:


Κριτικός: Φίλιππος Χατζίκος

Έκδοση Κειμένου: 16/4/2019

Μία πόλη ρημαγμένη, γεμάτη ερείπια. Στα όρια της βρίσκεται η «Ζώνη», ένα απαγορευμένο για τους πολίτες μέρος εντός του οποίου βρίσκεται ένα δωμάτιο που πραγματοποιεί τις ευχές όποιου καταφέρνει να βρεθεί εντός του. Ο Ξεναγός, πεπειραμένος ιχνηλάτης της «Ζώνης», αναλαμβάνει να οδηγήσει δύο άνδρες, τον Συγγραφέα που επιζητά τη χαμένη του έμπνευση και τον Καθηγητή που αποβλέπει σε μία σπουδαία επιστημονική ανακάλυψη. Παρά τις έντονες ενστάσεις της γυναίκας του Ξεναγού, οι τρεις άνδρες ξεκινούν το ταξίδι τους προς τα έγκατα της μυστηριώδους περιοχής.

Το δυστοπικό, μεταποκαλυπτικό παρόν της πόλης, κινηματογραφημένο μονοχρωματικά σε σέπια, δίνει τη θέση του στην «Ζώνη», η οποία μπορεί να είναι χρωματισμένη, αλλά κάθε άλλο παρά ειδυλλιακή μοιάζει. Εντός της καταργούνται όλες οι φυσικές διαστάσεις, μεταξύ αυτών και ο χρόνος, και εγκαθιδρύεται μία σαφής αίσθηση απειλής για τους ταξιδευτές. Στην πορεία τους θα χρειαστεί να αντιπαρέλθουν μια σειρά από εμπόδια που ορθώνονται στη συνεχώς μεταβαλλόμενη πραγματικότητά της, εντός του ορθάνοιχτου μα σχεδόν αποπνικτικού τοπίου της.

Η παρουσία του ανθρώπου στη ζώνη φανερώνεται μέσα από νεκρές εικόνες: ανθρώπινα σώματα, χαλάσματα κτιρίων, θραύσματα εικόνων. Η ολάνθιστη «Ζώνη» μοιάζει εξαιρετικά εχθρική προς την ανθρώπινη παρουσία. Από έμβια όντα, μόνο ένας σκύλος περπατά αμέριμνος ανάμεσα στα ερείπια και τα δέντρα και τελικά ακολουθεί τους ταξιδιώτες. Η περιπλάνηση στο μεταφυσικό τοπίο με απώτερο προορισμό το «Δωμάτιο» αντανακλά με σαφήνεια και συγκλονιστική ένταση την εξαντλητική ενδοσκοπική πορεία του ανθρώπου προς τον σημαινόμενο προορισμό: τις μύχιες επιθυμίες του.

Ο αόριστος υποβόσκων φόβος αδυνατίζει σταδιακά το κουράγιο των δυο πρωτόπειρων του ταξιδιού, οι οποίοι στρέφονται με δυσπιστία κατά του Στάλκερ/ξεναγού (ο όρος αποδίδεται καλύτερα ως «Κυνηγός»). Άλλωστε, το μέρος είναι εξορισμού αφιλόξενο: ακόμα και οι φυσικοί νόμοι, ο απολύτως κοινός τόπος μιας άθεης κοινωνίας γεμάτης κυνικούς όπως ο Συγγραφέας και εμπειριστές όπως ο Καθηγητής, καταρρέουν εντός της. Παγωμένη στον χρόνο, η «Ζώνη» αποτελεί το πεδίο της προαιώνιας αψιμαχίας των διακριτών αισθητικών και φιλοσοφικών προσεγγίσεων που οι δύο άνδρες εκπροσωπούν. Περιλαμβάνει και μία σειρά από δοκιμασίες που γνωρίζει ο αγώνας του ανθρώπου να αποσπάσει ένα συνεκτικό νόημα στη ζωή του μέσω της πραγμάτωσης των ευχετήριων σκέψεών του, γιατί άλλωστε αυτός είναι ο σκοπός αμφοτέρων των ταξιδευτών, παρά τη διαφορετική τους αφετηρία.

Σε τούτη την αφοπλιστική τους ενδοσκόπηση, καθοδηγητής είναι ο ιχνηλάτης Στάλκερ που γίνεται μάρτυρας της κατάρρευσης του συναισθηματικού (συγγραφέας-Τέχνη) και διανοητικού (καθηγητής-Επιστήμη) μεγαλείου μπροστά στις αντιξοότητες του ταξιδιού και κυρίως μπροστά στη θέα του τελικού προορισμού, σε ένα μέρος όπου το ασυνείδητο καταδυναστεύει το συνειδητό. Οι δύο άνδρες τρομοκρατούνται μπροστά στον τόπο εκπλήρωσης των επιθυμιών τους, γιατί βλέπουν σε αυτόν έναν γιγάντιο καθρέφτη, και το είδωλο που σχηματίζεται σε αυτόν τους φέρνει σύγκρυο. Η έκφραση της αληθούς επιθυμίας που βρίσκεται στα άδυτα της ψυχής είναι η αληθινή ταυτότητα, και αυτή είναι μία γνώση που ελάχιστοι μπορούν να αντέξουν.

Μπροστά σε μία τέτοιας βαρύτητας γνώση, ο Ταρκόφσκι τοποθετεί την, ντοστογιεφσκικής αύρας, αναπόδραστη πνευματική κρίση των χαρακτήρων του. Ένα από τα κυρίαρχα δίπολα του έργου είναι αυτό ανάμεσα στην πνευματική και την υλική διάσταση των όντων, των εννοιών και, τελικά, των επιθυμιών. Οι επιθυμίες ματαιώνονται επειδή ποτέ δεν μπορούν να καθοριστούν με καθαρότητα, και αυτό συμβαίνει επειδή ο σύγχρονος άνθρωπος είναι έρμαιο του υλισμού του, έχει αποσυνδεθεί πλήρως από την πνευματική έννοια της ζωής του. Η απαξίωση την άυλης πραγματικότητας –στο έργο του Ταρκόφσκι το απτό ουδέποτε ήταν το αληθινά πολύτιμο– έχει οδηγήσει σε πλήρη αποσύνδεση του ανθρώπου από τον κόσμο των ιδεών και οι επιθυμίες έχουν την έδρα τους μόνο εκεί. Αυτή η μυστικιστική κάμαρα που κείται εντός της «Ζώνης» δεν ενδιαφέρεται για την εκπεφρασμένη ευχή, αλλά για τη μύχια, και η πραγματοποίηση μίας τέτοιας ευχής δίχως την συναίνεση του αιτούντα μπορεί να προκαλέσει ανυπολόγιστες συνέπειες στη ζωή του, να του αποκαλύψει ο, τι μέχρι εκείνο το σημείο επιμελώς απέφευγε να αντικρίσει.

Το «Δωμάτιο» είναι το ίδιο μία προβολή της πίστης που κινεί βουνά, φτάνει να είναι ανεπιφύλακτη και ενδόμυχη. Μίας πίστης που δεν απευθύνεται σε κάποια υπερβατική δύναμη, αλλά συνιστά μία διαδικασία εσωτερική, που κάνει την καρδιά να πάλλεται όχι πια μηχανικά, ελέω κάποιου ενστίκτου αυτοσυντήρησης, αλλά με μία γνήσια εγκαρτέρηση για το μέλλον. Αυτή η πίστη είναι η μήτρα της ελπίδας και συγκατοικεί με την αγάπη. Αυτά τα συναισθήματα, αγνά και άσπιλα, είναι που χαρίζουν στο πνεύμα τον δυναμικό του χαρακτήρα και το τοποθετούν σε σχέση ισχύος έναντι της αφόρητα μονομερούς ύλης.

Η όλη περιδιάβαση στη «Ζώνη» και η κατάληξή της στο «Δωμάτιο» υποπίπτουν μάλιστα και σε μία ουτοπική εσωτερική αντινομία, που φαντάζει σχεδόν σωτήρια. Για τον άνθρωπο που δεν μπορεί να αντέξει το βάρος των πραγματικών επιθυμιών του και αδυνατεί να τις παραδεχθεί με γενναιότητα, η «Ζώνη» αποδεικνύεται εξαιρετικά επιθετική και, αν τυχόν καταφέρει να τη διασχίσει και να εισέλθει στο «Δωμάτιο», η πορεία των πραγμάτων θα είναι εντελώς εκτός του ελέγχου του και η διαδικασία που θα πυροδοτηθεί δυνητικά μοιραία. Αυτός όμως που θέτει τις επιθυμίες του σε ρεαλιστική βάση, δεν επιζητά καμία κάμαρα και καμία χωροταξική ζώνη για να τις πραγματοποιήσει. Αντιθέτως, βρίσκει τη δύναμη που εκπορεύεται από την ψυχή του, ακουμπάει την ψυχή του σε αυτήν και φέρνει το θαύμα του υπερφυσικού χώρου στην καθημερινότητά του, όπως κάνουν η στωική σύντροφος του Στάλκερ και η θυγατέρα του, δίχως ποτέ να κινήσουν για το μακρινό ψυχοτροπικό ταξίδι.

Στο σπουδαίο στοχαστικό φιλμ του Ρώσου δημιουργού, η αγάπη, η πίστη και η άνευ όρων εσωτερική ειλικρίνεια γεννούν την πνευματική αξιοπρέπεια και ανεξαρτησία, την μοναδική αληθινή έκφανση της ελευθερίας, η οποία ανθεί υπό οποιεσδήποτε συνθήκες. Όσο η ελευθερία ως πνευματική στάση δεν αποδομείται, η ελπίδα παραμένει ζωντανή, ακόμα και όταν όλα τριγύρω φαντάζουν πρόθυμα να την κατασπαράξουν. Μέχρι και σε ένα τοπίο που μοιάζει βγαλμένο από τους ψυχροπολεμικούς εφιάλτες μίας πυρηνικής καταστροφής.

Βαθμολογία:


Γκαλερι φωτογραφιων

12 φωτογραφίες

Μοιραστειτε ενα σχολιο

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.