Βαβυλώνα

Κριτικός: Ορέστης Μαλτέζος

Έκδοση Κειμένου: 16/1/2023

Αμέτρητες λέξεις έχουν γραφτεί για την ιστορία του Χόλιγουντ και ακόμα περισσότεροι ψίθυροι έχουν ακουστεί για τις φήμες που εν πολλοίς παρέμειναν ανομολόγητες. Ο Ντάμιεν Σαζέλ κάνει την επιμελή έρευνά του και δημιουργεί ένα άκρατο έπος για μια χολιγουντιανή περίοδο όπου με κάποιον μαγικό τρόπο μια εξαχρειωμένη ζωώδης συμπεριφορά έδωσε λαμπρά παραδείγματα γοητευτικής κινηματογραφικής τέχνης.

Από την τρίωρη διάρκεια και το πολυάριθμο καστ, είναι εμφανές ότι ο Σαζέλ έχει θέσει υψηλούς στόχους για αυτό που θα μπορούσε να ονομαστεί η επική στιγμή της καριέρας του. Είναι αλήθεια πως σε συναισθηματικό επίπεδο παίζει σε πολλά ταμπλό και δημιουργεί ένα γαϊτανάκι χαρακτήρων με διαπλεκόμενες ζωές, αναδεικνύοντας τον καθένα τους με πρωταγωνιστικό βάθος ασχέτως της χρονικής διάρκειας που καταλαμβάνουν, και σε κάποιες περιπτώσεις φέρνει κομβικά το έργο τους στο προσκήνιο έναντι των ιδίων. Όλοι συστήνονται στο κοινό μέσα από ένα οργιαστικό ξεφάντωμα που δηλώνει τις προθέσεις της ταινίας και το σκηνοθετικό μεγαλείο του Σαζέλ.

Αρχής γενομένης με τον Μπραντ Πιτ και τον υπέρλαμπρο σταρ που υποδύεται, με τη μελαγχολία με την οποία διανθίζει την ερμηνεία του να κουβαλά μια σχεδόν προσωπική αίσθηση χαμένης δόξας. Είναι η εκκίνηση για ένα ταξίδι ξέχωρων συναισθημάτων από τους υπόλοιπους χαρακτήρες, με κοινό σημείο τη στιγμιαία ευκαιρία που είχε ο καθένας να ξεδιπλώσει τις μοναδικές του ικανότητες και να λάμψει, προτού τη χάσει με τον πιο βάναυσο τρόπο. Δυνατό ατού αποδεικνύεται η σεναριακή υπεροχή που δεν εκμεταλλεύεται τον μαύρο τρομπετίστα του Τζόβαν Άντεπο και την ομοφυλόφιλη Ασιάτισσα της Λι Τζαν Λι, και τους δίνει την ισάξια θέση που κατείχαν οι μη λευκοί Αμερικανοί στο Χόλιγουντ με όσους έχουμε διδαχτεί ως θρύλους.

Από τις πιο αποτελεσματικές επιλογές του Σαζέλ αποδεικνύεται η ανάδειξη του Ντιέγκο Κάλβα και η διετής προετοιμασία του για έναν ρόλο που καλείται να συνυπάρξει με όλους τους υπόλοιπους αναγνωρισμένους ηθοποιούς. Η σωματική του γλώσσα καταδεικνύει τη γνώση του ανθρώπου-για-όλες-τις-δουλειές Μάνι για τη θέση που κατέχει μέσα στο αδηφάγο σύστημα και ταυτόχρονα το μαγνητικό βλέμμα του φανερώνει την υπεροχή της εξυπνάδας του. Ο Κάλβα καταλαμβάνει επάξια το κάδρο δίπλα στη Μάργκο Ρόμπι, που αν υπήρχαν χολιγουντιανοί σταρ στις μέρες μας θα ήταν η ηγέτιδά τους. Το εύρος περιεχομένου που προσφέρει το σενάριο για τον ρόλο της ασίγαστης Νέλι ΛαΡόι θα ήταν δώρο για κάθε ηθοποιό, αλλά φαντάζει το πλέον δικαιωματικό για τη Ρόμπι, η οποία μέσα στη σαρωτική της ερμηνεία κατορθώνει να μην αποσπά ποτέ την προσοχή από το σύνολο. Η σκηνή όπου η Νέλι πραγματοποιεί το πρώτο της γύρισμα είναι για μένα ήδη εμβληματική.

Οι χαρακτήρες των ταινιών του Σαζέλ θέτουν τον προσωπικό τους στόχο και είναι διατεθειμένοι να υπομείνουν σωματικά και ψυχολογικά βασανιστήρια για να τον κατακτήσουν. Αυτή η παράμετρος ίσως είναι πιο οικεία όταν πρόκειται για έναν εκπαιδευόμενο μουσικό ή μια ηθοποιό που ξεκινά την καριέρα της. Πώς όμως θα μπορούσαμε να κατανοήσουμε το συνεργείο που πανηγυρίζει για την τέλεια λήψη όταν προηγουμένως έχει πεθάνει μπροστά τους άνθρωπος; Αυτό είναι το καλύτερο στη “Βαβυλώνα”, δεν χρειάζεται… Παρόλη τη χαοτική ασυδοσία που ξεδιπλώνεται μπροστά στα μάτια μας, είναι σαφές ότι παρακολουθούμε αρχαία ιστορία, σκηνές μιας περιόδου που έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί και όσοι την έζησαν έχουν γίνει σκόνη εδώ και καιρό. Το μόνο που έχει μείνει είναι αυτή η τέλεια λήψη και το συναίσθημα της επιτυχημένης καταγραφής της, που όποιος έχει μετάσχει σε κινηματογραφικό γύρισμα το γνωρίζει πολύ καλά.

Αυτή η χρονική απόσταση καθιστά εφικτή τη δημιουργία μιας ταινίας σαν τη “Βαβυλώνα”, και τη σθεναρή επιθυμία της να παρουσιάσει στην πλήρη τους έκφανση τα πιο ακραία περιστατικά που κατάφερε να ανασύρει ο Σαζέλ από τα κιτάπια του χρόνου. Σε αντίθεση με τη ρομαντική νοσταλγία του “Τραγουδώντας στη Βροχή”, γυρισμένο μόλις 25 χρόνια έπειτα από τις κοσμογονικές αλλαγές του 1927, η “Βαβυλώνα” μετατρέπει σε σημαία της το ιλιγγιώδες ταξίδι στην ακολασία. Το ρομαντικό γράμμα που συντάσσεται δεν κρύβει κάποια παράλογη λαχτάρα επιστροφής, αλλά απευθύνεται στο ίδιο το σινεμά μέσα από τους ποικίλους χαρακτήρες που ακολουθεί και την ευκαιρία που είχαν  να “υπάρξουν”, την οποία στερήθηκαν μέσα στο κλίμα πουριτανισμού που ακολούθησε. Άλλωστε δεν επρόκειτο για τέρατα, αυτά εμφανίζονται μόνο εκεί που πρέπει για να κινήσουν νήματα και να καθορίσουν σαδιστικά τύχες και ζωές.

Όσο η ταινία προχωρά προς το τέλος, ο Σαζέλ εγχέει κάποιες σκληρές αλήθειες, αποφεύγοντας όμως να φανεί ότι χειραγωγεί την ιστορία του χάρη στην οικονομία με την οποία την έχει χειριστεί μέχρι τότε. Ο έντονος διάλογος αναμειγνύεται ιδανικά με την οπτική δύναμη της σκηνοθεσίας που χειρίζεται το ξέφρενο στοιχείο τού μη μετρήσιμου περιεχομένου της με ένα δεξιοτεχνικό στήσιμο και την προσωπική κινηματογράφηση ενός δημιουργού που αποφεύγει μια εύλογη σύγκριση με αυτή που έχει ορίσει την καριέρα του Μπαζ Λούρμαν. Το μοντάζ του Τομ Κρος χειρίζεται αριστουργηματικά την παράλληλη πορεία των ιστοριών που ξεδιπλώνονται, ενώ η μουσική του Τζάστιν Χέργουιτζ επιτυγχάνει στο μουσικό της θέμα να εσωκλείσει ιδανικά όλα τα συστατικά που απαρτίζουν την ταινία.

Η “Βαβυλώνα” είναι κάτι πολύ παραπάνω από ένα παρασκηνιακό ξεγύμνωμα του βωβού Χόλιγουντ χάρη στη βαθιά ανθρώπινη προσέγγιση του Σαζέλ για τους ανθρώπους που το απαρτίζουν, είτε πρόκειται για θρύλους είτε για αφανείς ήρωες. Όπως ακούγεται μέσα στην ταινία: “Δεν έχω ξαναδεί τόσο κακό γούστο και τόση μαγεία”. Με αυτό το έναυσμα, ο Σαζέλ κατασκευάζει την ταινία του όπου η ακραίας μορφής εικονογραφία της είναι απαραίτητη ώστε να έρθει σε καλλιτεχνική και ουσιώδη αντιπαράθεση με τη νοηματική της.

Βαθμολογία: